Kayıtlar

Şeker Kaplamalı Bir Kâbus: Yetenekli Genç Kadın

Resim
  Carey Mulligan’ın canlandırdığı Cassie’nin hayatını altüst eden, geçmişte en yakın arkadaşı Nina’nın yaşadığı cinsel saldırı ve herkesin bunu üç maymunu oynayarak geçiştirmesi. Nina’nın dünyası darmadağın olurken suçlunun ve onu koruyanların hayatlarına hiçbir şey olmamış gibi devam etmesi, Cassie’nin adalet terazisini şirazesinden çıkarıyor. Bütün derdi sadece cezasızlık değil; asıl mesele, insanların bu pisliği bu kadar kolay sindirebilmesi. Geceleri barlarda sarhoş taklidi yapıp kendisinden faydalanmaya çalışan "düzgün" tiplerin karşısına dikilmesi de bu yüzden. O erkeklerin, ortalıkta savunmasız kimse yokken ne kadar kibar, sıkışınca ise ne kadar küçülebildiklerini yüzlerine vurmak istiyor. Emerald Fennell, böylesine karanlık bir hikâyeyi geleneksel bir intikam geriliminin kasvetli atmosferine hapsetmek yerine, pastel renkler, özenle kurulmuş kadrajlar ve neşeli pop şarkılarıyla anlatıyor. Gördüğümüz dünya ile anlatılan hikâye arasında sürekli bir uyumsuzluk var. Şeke...

Armand - Doğruyu Ararken Kendimizle Ne Kadar Yüzleşebiliyoruz?

Resim
  Armand ’ı izlerken ilkokul çağındaki iki çocuk arasında yaşandığı iddia edilen bir olayın perde arkasını merak etmekten ziyade; bir belirsizlik anında biz yetişkinlerin nasıl çileden çıkabildiğini, peşin hükümlerimizi "gerçek" diye nasıl pazarlayabildiğimizi ve kendi doğrularımızı korumak adına nerelere kadar varabileceğimizi izledim. Hikâye, mesai saati bitmiş, boşalmaya başlayan bir okul binasında geçiyor. Seyirciye detayları tam olarak verilmeyen o gizemli "olay"ın ardından iki çocuğun ebeveynleri ve okul yönetimi aynı masanın etrafında buluşuyor. Dışarıdan bakıldığında herkes gerçeği ortaya çıkarmaya çalışan duyarlı yetişkinler gibi. Ancak toplantı uzayıp hava ağırlaştıkça insan ister istemez fark ediyor: Belki de kimsenin derdi çocukların ne yaşadığı veya hissettiği değil. Masada sanki herkes kendi korkularını, geçmişten kalan hesaplaşmalarını ve birbirlerine duydukları örtük öfkeyi savunma telaşına düşüyor. İnsan gerçekten hakikati mi arar, yoksa sadece kend...

Kaybolan Şeyler Müzesi

Resim
  Şehrin eski bir sokağında, iki binanın birbirine gölge ettiği daracık bir aralıkta, kapısı sokağa değil de zamana açılan küçük bir müze vardı. Tabelasında Kaybolan Şeyler Müzesi yazıyordu. Harfleri yağmurla aşınmış, kelimeleri güneşte solmuştu. Sanki müzenin adı da bir zamanlar başka bir şeye aitmiş, sonra unutulmuştu.  Hiçbir eserin kime ait olduğu kesin olarak bilinmiyordu. Cam vitrinlerde, bir zamanlar yaşanmış ama artık hiçbir yerde tekrarlanmayacak anlar sergileniyordu. Bir vitrinde, babasının elini son kez tutan bir çocuğun parmaklarının fotoğrafı duruyordu. Bir başkasında, yıllar önce bir tren garında söylenmekten vazgeçilmiş bir cümle. Daha ileride, pazar sabahları bütün aileyi aynı sofrada toplayan eski bir alışkanlık; yanında, kimsenin artık hatırlamadığı bir şarkının son notası. Her nesnenin altında küçük bir etiket vardı. Etiketlerde tarihler değil, eksilmeler yazılıydı: Bir daha yaşanmadı. Hatırlayan kalmadı. Vaktiyle çok önemliydi. Müzenin bekçisi, ...

Otomatik Portakal: Sinema, İktidar ve İtaat Üzerine

Resim
  Otomatik Portakal’ı ilk izlediğim anı dün gibi hatırlıyorum. Salondan çıktığımda kafamı kurcalayan şey sadece Alex’in o patolojik şiddet eğilimi ya da fonda çalan Beethoven eşliğindeki tuhaf, sürrealist sahneler değildi. Film, benim sinemayla kurduğum bağı tamamen değiştirdi. O güne kadar filmleri daha çok hikâyesi, karakter derinliği ya da görsel estetiği üzerinden okuyan biriydim. Kubrick bana sinemanın başlı başına bir düşünme biçimi olabileceğini gösterdi. Bir film sadece bir hikâye anlatmakla kalmayıp insanın dünyayı, iktidarı ve hatta kendi zihnini algılama biçimini altüst edebiliyormuş, onu fark ettim. Açıp baktığınızda Alex’in hikâyesi sıradan bir suç ve ceza anlatısı gibi görünür: Kontrolden çıkmış bir suçlu yakalanır, hapse atılır ve tıp vasıtasıyla "ıslah" edilmeye çalışılır. Fakat filmi asıl rahatsız edici ve zamansız kılan şey, Alex’in bireysel vahşetinden ziyade devletin o vahşet karşısında takındığı tutumdur. Alex’in yaptıkları elbette savunulacak gibi deği...

Bir Hastane Koridorunda Öğrendiklerim - İskambil Destesi

Resim
  Bir ara gerçekten şanslı biri olduğuma inanmıştım. Hayatın yıllardır bana çıkarmadığı hesabı sonunda kapattığını sanmıştım. "Demek sıra bana da geliyormuş," diye düşündüğümü hatırlıyorum. İnsan, talihin kendisine gülümsediğini sandığı anlarda ne kadar da kolay kandırıyor kendini. Sonra bir hastane koridorunda bekledim. Hastanelerin tuhaf bir mizah anlayışı vardır. Bir odadan yeni doğmuş bir bebeğin ilk ağlama sesi gelir, birkaç kapı ötede bir aile ölüm haberini öğrenir. Koridordan telaşla geçen sedyeler, plastik sandalyelerde saatlerdir kıpırdamadan oturan insanlar, tavandaki floresan lambalarının insanı sorguya çekiyormuş gibi duran beyazlığı... Bütün bunların ortasında, insan kendi hikâyesinin çok önemli olduğunu zanneder. Oysa hastane, sana nazikçe şunu hatırlatır: "Sıradaki." O günden sonra anladım ki hayatın en sevdiği şey, tam rahatladığın anda omzuna dokunmakmış. Üstelik bunu öyle büyük felaketlerle de yapmıyor. Bazen tek bir telefonla, bazen bir doktorun y...

Digger: Gerçeğin Gürültüsü

Resim
  Digger'ı izlerken aklımda post-truth kavramı vardı. Hakikat sonrası diye çevriliyor ama bana kalırsa mesele, gerçeğin ortadan kalkmasından çok, belirleyiciliğini yitirmesi. Bir şeyin doğru olduğunu bilmek, artık ona inanılması ya da gereğinin yapılması için yeterli değil. İnsanlar çoğu zaman gerçeğin kendisinden çok, inanmak istedikleri hikâyeye tutunuyorlar. Gerçekler değişmiyor belki ama onlarla kurduğumuz ilişki değişiyor. Alejandro González Iñárritu'nun filmindeki Digger Rockwell, bunun oldukça grotesk bir örneği. Yol açtığı çevre felaketiyle yüzleşmek yerine, felaketin kendisi hakkında ne söyleyeceğini hesaplıyor. Suçlu olarak anılmak istemiyor; mümkünse kendisini kurtarıcı olarak sunmanın yollarını arıyor. Gerçeği değiştiremiyorsa onun anlatısını değiştirebileceğine inanıyor. Digger'ın asıl meselesi, kendi hikâyesinin kahramanı olmaktan vazgeçememesi. Bu tavır bana yalnızca bir petrol milyarderinin kibrini düşündürmedi. Siyasette, medyada, hatta gündelik ilişkileri...

Vahşinin Kalbi

Resim
  Bir insanla köpek arasındaki dostluğu anlatmak ilk bakışta kolay görünür. Sadakat, bağlılık, koşulsuz sevgi gibi kelimeler hemen gelir akla. Oysa bir köpekle gerçekten hayatını paylaşmış olanlar bilir; bunların hiçbiri aradaki bağı tam olarak anlatmaya yetmez. Çünkü insanla köpek arasındaki ilişkinin önemli bir kısmı sözcüklerin dışında kurulur. Birbirimizin dilini bilmeyiz ama hareketlerimizi öğreniriz. Bir bakıştan, bir sesten, bazen yalnızca yanımızda duruşundan ne anlatmak istediğini anlamaya başlarız. Aynı evde, aynı odada, hiçbir şey yapmadan geçirilen zaman bile ilişkinin bir parçasıdır. David Ayer’in Vahşinin Kalbi filmi bana en çok bunu düşündürdü. Film, bir uçak kazasının ardından Alaska’nın ıssızlığında hayatta kalmaya çalışan James ile savaş köpeği Odin’in hikâyesini anlatıyor. Fakat filmin asıl ilgilendiği şeyin, bu iki canlının doğanın içinden çıkıp çıkamayacağından çok, bu yolculuk sırasında birbirlerine ne ifade ettikleri olduğunu düşünüyorum. Hikâyede beni en ço...

Gölgenin Kaldığı Yer

Resim
  Gece yarısını çoktan geçmişti. Odada, klimanın derinden gelen kuru uğultusundan başka ses yoktu. Perdenin arasından sızan karanlıkta bir horoz öttü; birkaç saniye sonra başka bir horoz ona karşılık verdi, ardından bir başkası daha katıldı. Sesler birbirine karışıp gecenin içinde dağıldı. Yatakta uzanırken çocukluğumdan kalma bir görüntünün, nereden geldiğini anlayamadığım bir biçimde zihnimin içinde yeniden belirdiğini fark ettim. Bileğimdeki kırmızı lastik tokayı o zaman gördüm. Annem, ben on yaşındayken saç örgülerimin uçlarını bağlamak için kullanırdı. Nereden çıktığını bilmiyordum; belki çekmecenin bir köşesinde yıllardır duruyordu, belki de yakın zamanda elime geçmişti. Rengi solmuş, lastiği gevşemişti ama bileğimden çıkarmadım. İnsan bazen yıllardır görmediği küçücük bir şeyle karşılaşınca, ne olduğunu kendisi de anlamadan geçmişin bir yerine çekiliyor. Kalkıp kapıyı açtım. Bahçeye çıktığımda hava hâlâ sıcaktı; gece boyunca biriken nem tenime yapışıyor, çimlerin üzerind...

Yağmurun Açtığı Oda

Resim
  Yağmur başladığında şehirde ilk değişen şey kokuydu; egzoz dumanıyla ısınmış asfaltın üzerine düşen ilk damlaların çıkardığı o geniz yakan, kuru koku. Kaldırımlar simsiyah bir parlaklığa büründü. Selim pencere kenarındaki ahşap kaplamaya dayadı alnını. Soğuk, camdan kemiğine işledi. Karşı binanın çatı oluğundaki çinko kırılmıştı; su oradan ritmik değil, aksak bir gürültüyle aşağıya, çöp konteynerinin kapağına vuruyordu. Tık. Tık-tık. Tık. O aksak sesle birlikte zihninde bir kapı aralandı. Mutfak... Mutfaktaki masanın üzerinde duran, sararmış, yer yer muşambası soyulmuş örtü. Annesinin hastalandığı günlerde çay bardağını tabağına bırakırken çıkardığı o sesi hatırladı. Yalnız, artık o sesi çıkaran el daha yavaş hareket ediyordu. Bazen bardak tabağın üzerinde bir an duruyor, sanki annesi elini çekmeden önce neyi nereye koyduğunu yeniden düşünüyordu. Mutfak sobası yanıyor, borudan yine aynı kurum kokusu yükseliyordu. Ama evin içindeki hava eskisi gibi değildi. Hastalığın adı konuşmal...

Hatırladığımız kişi gerçekten biz miyiz?

Resim
  Bir sabah uyanıyorsunuz ve zihniniz kapkaranlık. Kim olduğunuz, neyi sevdiğiniz, kimi kaybettiğiniz… Hiçbirini hatırlamıyorsunuz. Eviniz aynı ev. Sokaklar bildiğiniz sokaklar. İnsanlar bir yerlere yetişme telaşında. Yalnızca siz kendi hayatınızın dışına düşmüşsünüz. Christos Nikou’nun Elmalar ı ( Mila ), böyle bir kopuşun ortasında başlıyor. Aris, aniden ortaya çıkan bir hafıza kaybı salgınının kurbanlarından biri. Kim olduğunu, nereden geldiğini bilmiyor. Önüne yeni bir hayat kurabilmesi için bir program konuyor. Sinemaya gidecek, bisiklete binecek, dans edecek, doğum günü kutlayacak. Bütün bunları da fotoğraflayacak. Sanki geçmişi olmayan birine, hazır bir geçmiş veriliyor. Aris, yetişkin bir bedenin içinde yeniden yaşamayı öğrenirken film yavaş yavaş başka bir yere kayıyor. Mesele artık yalnızca hafızanın kaybı değil; insanın geçmişi olmadan nasıl bir kimlik kurabileceği. Bizi biz yapan şey gerçekten hatırladıklarımız mı? Aris'in zihninden geçmişi çekip aldığınızda yalnızca an...

Don Kişot'u Öldüren Adam

Resim
Bir sabah uyanıp dünyaya baktığımızda her şey yerli yerinde görünür. Evler evdir, sokaklar sokak, insanlar kendi isimlerinin ve alışkanlıklarının içinde yaşar; eşyaların ne olduğu, ne işe yaradığı, yolların nereye çıktığı aşağı yukarı bellidir. Bir ağaca baktığımızda onun bir ağaç olduğunu biliriz, bir değirmenin karşısına geçtiğimizde ise orada gördüğümüz şeyin bir değirmen olduğunu düşünürüz. Dünya kendisini bize uzun zamandır açıklamış gibidir ve biz de bu açıklamayı sorgulamadan kabul ederiz. Belki de yetişkin olmanın en görünmez taraflarından biri budur: Bir süre sonra dünyayı yeniden keşfetmek yerine, onun daha önce yapılmış açıklamalarını kullanmaya başlarız. Don Kişot'un dünyası ise böyle değildir. O, önüne konulan açıklamalarla yetinmez. Bir yel değirmeninin kollarını döndüren rüzgârda devlerin hareketini görür, köhne bir hanı bir kaleye dönüştürür, sıradan bir köylü kadınını kendi zihninde Dulcinea'ya çevirir. Onun için yollar yalnızca bir yerden başka bir yere ulaşma...

Müzedeki Boşluk: Anlamadığımız Şeylerle Ne Yaparız?

Resim
  Kemal modern sanat müzesine ilk kez gelmişti. Daha kapıdan girerken içinden geçirdi:  “Şimdi birazdan biri bana bunun ne anlattığını söyleyecek ve ben de anlamış gibi yapacağım.” İlk salonda büyük bir tuvalin karşısına geçti. Tuvalin ortasında kocaman kırmızı bir alan, yanında ince siyah bir çizgi ve köşede küçük bir mavi leke vardı. Kemal birkaç saniye baktı. Sonra biraz sola geçti. Biraz sağa geçti. Yaklaştı. Uzaklaştı. Başını hafifçe eğdi. “Bunda ne var şimdi?”  Yanındaki arkadaşı Selim güldü. “Sen söyle.” “Ben mi? Hiçbir şey yok. Bence ressam boyaları bitirmiş.” Selim: “Belki de sen anlamıyorsundur.”  “Ben anlamıyorum, resim de bir şey anlatmıyor.” Gülerek bir sonraki salona geçtiler. Kemal bir süre sonra Selim’i kaybetti. Başka bir salonda, duvarda asılı neredeyse tamamen boş bir tuvalin karşısına geçti. “Anlamadığım bir şeyin karşısında durunca ne yapacağımı bilemiyorum,” dedi sessizce. Yanındaki yaşlı kadın gözlerini tablodan ayırmadan hafifçe omuz silkti. “...