Kayıtlar

Bir Babanın Geç Kalmışlığı Üzerine - En sevdiğim

Resim
  İnsan, çocukluğunda eksikliğini duyduğu şeyleri büyüdüğünde de yanında taşıyor. Yıllar geçiyor, hayat değişiyor ama bazı karşılaşmalar eski meseleleri yeniden önümüze getiriyor. The Beloved filmini izlerken, yıllar sonra yeniden karşılaşan bir baba ile kızının hikâyesinde beni en çok düşündüren şey, insanın en yakınındaki kişiye bile ne kadar uzak düşebileceğiydi.  Esteban, sinema dünyasında kendisine sağlam bir yer edinmiş, ne istediğini bilen ve kararlarının uygulanmasına alışmış bir yönetmen. Bir zamanlar kızından uzaklaşmış, kendi hayatını yaşamayı seçmiş. Yıllar sonra Emilia'yla yeniden ilişki kurmak istediğinde ona yönettiği filmde başrol teklif ediyor. Birlikte çalışmak, vakit geçirmek, belki de aralarındaki mesafeyi kapatmak istiyor. Fakat Esteban'ın hesaba katmadığı bir şey var: Emilia'nın hayatı, o yokken de devam etmiş. Üstelik o yılların bıraktığı izler hâlâ orada.   Esteban'ın insanlarla kurduğu ilişkide yönetmen kimliğinin etkisi hissediliyor. Olay...

Ertesi Gün İki Kişiydik

Resim
Buraya, iki yüksek kayanın arasından kıvrılarak inen dar bir yoldan ulaştım. Yolun sonunda karşıma çıkan manzara, unutulmuş bir masaldan geriye kalmış gibiydi. Evler yamaca tutunmuştu; kimisi birbirinin omzuna yaslanıyor, kimisi taş cumbalarını sokağın üzerine uzatıyordu. Kırmızı kiremitli çatılar, koyu bazalt duvarlar, ahşap çıkmalar ve renkli camlı pencereler birbirine karışmıştı. Sanki sokaklar, farklı çağlardan kopup gelen parçaların birbirine eklenmesiyle oluşmuştu. Bu bilinmezliğin içinde bir ev bulmak için gelmiştim. Yıllar önce burada yaşadığı söylenen bir adamın evini arıyordum. Bana ulaşan mektupta yalnızca bir sokak adı ve birkaç cümle vardı. Mektubu gönderen kişi kendisini tanıtmamış, babamla ilgili bilmediğim şeyler olduğunu ve bunları öğrenmek istiyorsam buraya gelmem gerektiğini yazmıştı. Babamın ölümünden sonra geçmişine dair bazı sorular zihnimde dönüp duruyordu. Belki de bu yolculuk, yıllardır yarım kalmış bir konuşmayı tamamlamanın yoluydu. Meydana girdiğimde, yuvarl...

İtaat Bahçesi

Resim
  Haritalarda yeri yoktu buranın. Belki de vardı; fakat kimse onu aramayı aklından geçirmemişti. Bütün bakışların aynı yöne çevrildiği, sınırları yüksek duvarlarla değil, insanların birbirine benzeyen düşünceleriyle çizilmiş bir yerdi burası.  Duvarların ötesinde ne olduğunu kimse bilmiyordu. Merak edenler çıkmıştı elbette. Fakat zamanla merakın da bir terbiyesi olduğu öğretilmişti. Her şeyin merkezinde, kimsenin tam olarak tarif edemediği bir varlık bulunurdu. Onu görenler yüzünü hatırlayamaz, ama söylediklerini uzun süre unutamazlardı. Bir bakışı konuşmaları yarıda kesmeye yeterdi. Tek bir sözü, insanlara kendi düşüncelerinin doğruluğunu sorgulatırdı. Kimse ona karşı çıkmazdı. İnsanlar, karşı çıkmayı değil, karşı çıkma ihtimalini bile unutmuşlardı. Bu yerde insanlar yakınlığı içtenlik sanırlardı. Birinin omzuna dokunması, adını seslenirken sesini alçaltması, özel bir sırrını paylaşması onlar için güvenin işaretiydi. Ne kadar çok şey anlatırlarsa o kadar samimi olduklarına ...

CACHÉ (SAKLI): İnsan Kendinden Neyi Saklar?

Resim
  İnsanların kendileri hakkında anlattıkları hikâyelere ne kadar inandıklarını hiç düşündünüz mü? Çoğumuz kendimizi belirli ilkeleri, doğruları ve değerleri olan insanlar olarak görürüz. Geçmişimize dönüp baktığımızda da genellikle kendimizi haklı çıkaracak bir açıklama buluruz. Bazen bir davranışımızı koşullara bağlar, bazen başkasının hatasını öne çıkarır, bazen de yaşananları hatırlamamayı tercih ederiz. Bir süre sonra kendi anlattığımız hikâyeye biz de inanmaya başlarız. Peki, başkalarının hayatında bıraktığımız izler de bizim hatırladığımız kadar önemsiz midir? Yoksa bazı şeyleri unutmayı seçerek kendimizle barışık olduğumuzu mu düşünüyoruz? Michael Haneke'nin Caché filmi beni en çok bu sorular üzerine düşündürdü. Film, Paris'te yaşayan Georges ve Anne Laurent çiftinin evinin önünde çekilmiş uzun bir görüntüyle başlıyor. Birileri aileyi uzaktan izliyor ve kaydettikleri görüntüleri onlara gönderiyor. Kasetlerin ardındaki gizem, Georges'un çocukluğunda yaşadığı bir olay...

Şeker Kaplamalı Bir Kâbus: Yetenekli Genç Kadın

Resim
  Carey Mulligan’ın canlandırdığı Cassie’nin hayatını altüst eden, geçmişte en yakın arkadaşı Nina’nın yaşadığı cinsel saldırı ve herkesin bunu üç maymunu oynayarak geçiştirmesi. Nina’nın dünyası darmadağın olurken suçlunun ve onu koruyanların hayatlarına hiçbir şey olmamış gibi devam etmesi, Cassie’nin adalet terazisini şirazesinden çıkarıyor. Bütün derdi sadece cezasızlık değil; asıl mesele, insanların bu pisliği bu kadar kolay sindirebilmesi. Geceleri barlarda sarhoş taklidi yapıp kendisinden faydalanmaya çalışan "düzgün" tiplerin karşısına dikilmesi de bu yüzden. O erkeklerin, ortalıkta savunmasız kimse yokken ne kadar kibar, sıkışınca ise ne kadar küçülebildiklerini yüzlerine vurmak istiyor. Emerald Fennell, böylesine karanlık bir hikâyeyi geleneksel bir intikam geriliminin kasvetli atmosferine hapsetmek yerine, pastel renkler, özenle kurulmuş kadrajlar ve neşeli pop şarkılarıyla anlatıyor. Gördüğümüz dünya ile anlatılan hikâye arasında sürekli bir uyumsuzluk var. Şeke...

Armand - Doğruyu Ararken Kendimizle Ne Kadar Yüzleşebiliyoruz?

Resim
  Armand ’ı izlerken ilkokul çağındaki iki çocuk arasında yaşandığı iddia edilen bir olayın perde arkasını merak etmekten ziyade; bir belirsizlik anında biz yetişkinlerin nasıl çileden çıkabildiğini, peşin hükümlerimizi "gerçek" diye nasıl pazarlayabildiğimizi ve kendi doğrularımızı korumak adına nerelere kadar varabileceğimizi izledim. Hikâye, mesai saati bitmiş, boşalmaya başlayan bir okul binasında geçiyor. Seyirciye detayları tam olarak verilmeyen o gizemli "olay"ın ardından iki çocuğun ebeveynleri ve okul yönetimi aynı masanın etrafında buluşuyor. Dışarıdan bakıldığında herkes gerçeği ortaya çıkarmaya çalışan duyarlı yetişkinler gibi. Ancak toplantı uzayıp hava ağırlaştıkça insan ister istemez fark ediyor: Belki de kimsenin derdi çocukların ne yaşadığı veya hissettiği değil. Masada sanki herkes kendi korkularını, geçmişten kalan hesaplaşmalarını ve birbirlerine duydukları örtük öfkeyi savunma telaşına düşüyor. İnsan gerçekten hakikati mi arar, yoksa sadece kend...

Kaybolan Şeyler Müzesi

Resim
  Şehrin eski bir sokağında, iki binanın birbirine gölge ettiği daracık bir aralıkta, kapısı sokağa değil de zamana açılan küçük bir müze vardı. Tabelasında Kaybolan Şeyler Müzesi yazıyordu. Harfleri yağmurla aşınmış, kelimeleri güneşte solmuştu. Sanki müzenin adı da bir zamanlar başka bir şeye aitmiş, sonra unutulmuştu.  Hiçbir eserin kime ait olduğu kesin olarak bilinmiyordu. Cam vitrinlerde, bir zamanlar yaşanmış ama artık hiçbir yerde tekrarlanmayacak anlar sergileniyordu. Bir vitrinde, babasının elini son kez tutan bir çocuğun parmaklarının fotoğrafı duruyordu. Bir başkasında, yıllar önce bir tren garında söylenmekten vazgeçilmiş bir cümle. Daha ileride, pazar sabahları bütün aileyi aynı sofrada toplayan eski bir alışkanlık; yanında, kimsenin artık hatırlamadığı bir şarkının son notası. Her nesnenin altında küçük bir etiket vardı. Etiketlerde tarihler değil, eksilmeler yazılıydı: Bir daha yaşanmadı. Hatırlayan kalmadı. Vaktiyle çok önemliydi. Müzenin bekçisi, ...

Otomatik Portakal: Sinema, İktidar ve İtaat Üzerine

Resim
  Otomatik Portakal’ı ilk izlediğim anı dün gibi hatırlıyorum. Salondan çıktığımda kafamı kurcalayan şey sadece Alex’in o patolojik şiddet eğilimi ya da fonda çalan Beethoven eşliğindeki tuhaf, sürrealist sahneler değildi. Film, benim sinemayla kurduğum bağı tamamen değiştirdi. O güne kadar filmleri daha çok hikâyesi, karakter derinliği ya da görsel estetiği üzerinden okuyan biriydim. Kubrick bana sinemanın başlı başına bir düşünme biçimi olabileceğini gösterdi. Bir film sadece bir hikâye anlatmakla kalmayıp insanın dünyayı, iktidarı ve hatta kendi zihnini algılama biçimini altüst edebiliyormuş, onu fark ettim. Açıp baktığınızda Alex’in hikâyesi sıradan bir suç ve ceza anlatısı gibi görünür: Kontrolden çıkmış bir suçlu yakalanır, hapse atılır ve tıp vasıtasıyla "ıslah" edilmeye çalışılır. Fakat filmi asıl rahatsız edici ve zamansız kılan şey, Alex’in bireysel vahşetinden ziyade devletin o vahşet karşısında takındığı tutumdur. Alex’in yaptıkları elbette savunulacak gibi deği...

Bir Hastane Koridorunda Öğrendiklerim - İskambil Destesi

Resim
  Bir ara gerçekten şanslı biri olduğuma inanmıştım. Hayatın yıllardır bana çıkarmadığı hesabı sonunda kapattığını sanmıştım. "Demek sıra bana da geliyormuş," diye düşündüğümü hatırlıyorum. İnsan, talihin kendisine gülümsediğini sandığı anlarda ne kadar da kolay kandırıyor kendini. Sonra bir hastane koridorunda bekledim. Hastanelerin tuhaf bir mizah anlayışı vardır. Bir odadan yeni doğmuş bir bebeğin ilk ağlama sesi gelir, birkaç kapı ötede bir aile ölüm haberini öğrenir. Koridordan telaşla geçen sedyeler, plastik sandalyelerde saatlerdir kıpırdamadan oturan insanlar, tavandaki floresan lambalarının insanı sorguya çekiyormuş gibi duran beyazlığı... Bütün bunların ortasında, insan kendi hikâyesinin çok önemli olduğunu zanneder. Oysa hastane, sana nazikçe şunu hatırlatır: "Sıradaki." O günden sonra anladım ki hayatın en sevdiği şey, tam rahatladığın anda omzuna dokunmakmış. Üstelik bunu öyle büyük felaketlerle de yapmıyor. Bazen tek bir telefonla, bazen bir doktorun y...

Digger: Gerçeğin Gürültüsü

Resim
  Digger'ı izlerken aklımda post-truth kavramı vardı. Hakikat sonrası diye çevriliyor ama bana kalırsa mesele, gerçeğin ortadan kalkmasından çok, belirleyiciliğini yitirmesi. Bir şeyin doğru olduğunu bilmek, artık ona inanılması ya da gereğinin yapılması için yeterli değil. İnsanlar çoğu zaman gerçeğin kendisinden çok, inanmak istedikleri hikâyeye tutunuyorlar. Gerçekler değişmiyor belki ama onlarla kurduğumuz ilişki değişiyor. Alejandro González Iñárritu'nun filmindeki Digger Rockwell, bunun oldukça grotesk bir örneği. Yol açtığı çevre felaketiyle yüzleşmek yerine, felaketin kendisi hakkında ne söyleyeceğini hesaplıyor. Suçlu olarak anılmak istemiyor; mümkünse kendisini kurtarıcı olarak sunmanın yollarını arıyor. Gerçeği değiştiremiyorsa onun anlatısını değiştirebileceğine inanıyor. Digger'ın asıl meselesi, kendi hikâyesinin kahramanı olmaktan vazgeçememesi. Bu tavır bana yalnızca bir petrol milyarderinin kibrini düşündürmedi. Siyasette, medyada, hatta gündelik ilişkileri...

Vahşinin Kalbi

Resim
  Bir insanla köpek arasındaki dostluğu anlatmak ilk bakışta kolay görünür. Sadakat, bağlılık, koşulsuz sevgi gibi kelimeler hemen gelir akla. Oysa bir köpekle gerçekten hayatını paylaşmış olanlar bilir; bunların hiçbiri aradaki bağı tam olarak anlatmaya yetmez. Çünkü insanla köpek arasındaki ilişkinin önemli bir kısmı sözcüklerin dışında kurulur. Birbirimizin dilini bilmeyiz ama hareketlerimizi öğreniriz. Bir bakıştan, bir sesten, bazen yalnızca yanımızda duruşundan ne anlatmak istediğini anlamaya başlarız. Aynı evde, aynı odada, hiçbir şey yapmadan geçirilen zaman bile ilişkinin bir parçasıdır. David Ayer’in Vahşinin Kalbi filmi bana en çok bunu düşündürdü. Film, bir uçak kazasının ardından Alaska’nın ıssızlığında hayatta kalmaya çalışan James ile savaş köpeği Odin’in hikâyesini anlatıyor. Fakat filmin asıl ilgilendiği şeyin, bu iki canlının doğanın içinden çıkıp çıkamayacağından çok, bu yolculuk sırasında birbirlerine ne ifade ettikleri olduğunu düşünüyorum. Hikâyede beni en ço...

Gölgenin Kaldığı Yer

Resim
  Gece yarısını çoktan geçmişti. Odada, klimanın derinden gelen kuru uğultusundan başka ses yoktu. Perdenin arasından sızan karanlıkta bir horoz öttü; birkaç saniye sonra başka bir horoz ona karşılık verdi, ardından bir başkası daha katıldı. Sesler birbirine karışıp gecenin içinde dağıldı. Yatakta uzanırken çocukluğumdan kalma bir görüntünün, nereden geldiğini anlayamadığım bir biçimde zihnimin içinde yeniden belirdiğini fark ettim. Bileğimdeki kırmızı lastik tokayı o zaman gördüm. Annem, ben on yaşındayken saç örgülerimin uçlarını bağlamak için kullanırdı. Nereden çıktığını bilmiyordum; belki çekmecenin bir köşesinde yıllardır duruyordu, belki de yakın zamanda elime geçmişti. Rengi solmuş, lastiği gevşemişti ama bileğimden çıkarmadım. İnsan bazen yıllardır görmediği küçücük bir şeyle karşılaşınca, ne olduğunu kendisi de anlamadan geçmişin bir yerine çekiliyor. Kalkıp kapıyı açtım. Bahçeye çıktığımda hava hâlâ sıcaktı; gece boyunca biriken nem tenime yapışıyor, çimlerin üzerind...