Kayıtlar

Sosyolojik ve Felsefi Boyutlu Film Analizi (Eleştiri) etiketine sahip yayınlar gösteriliyor

CACHÉ (SAKLI): İnsan Kendinden Neyi Saklar?

Resim
  İnsanların kendileri hakkında anlattıkları hikâyelere ne kadar inandıklarını hiç düşündünüz mü? Çoğumuz kendimizi belirli ilkeleri, doğruları ve değerleri olan insanlar olarak görürüz. Geçmişimize dönüp baktığımızda da genellikle kendimizi haklı çıkaracak bir açıklama buluruz. Bazen bir davranışımızı koşullara bağlar, bazen başkasının hatasını öne çıkarır, bazen de yaşananları hatırlamamayı tercih ederiz. Bir süre sonra kendi anlattığımız hikâyeye biz de inanmaya başlarız. Peki, başkalarının hayatında bıraktığımız izler de bizim hatırladığımız kadar önemsiz midir? Yoksa bazı şeyleri unutmayı seçerek kendimizle barışık olduğumuzu mu düşünüyoruz? Michael Haneke'nin Caché filmi beni en çok bu sorular üzerine düşündürdü. Film, Paris'te yaşayan Georges ve Anne Laurent çiftinin evinin önünde çekilmiş uzun bir görüntüyle başlıyor. Birileri aileyi uzaktan izliyor ve kaydettikleri görüntüleri onlara gönderiyor. Kasetlerin ardındaki gizem, Georges'un çocukluğunda yaşadığı bir olay...

Şeker Kaplamalı Bir Kâbus: Yetenekli Genç Kadın

Resim
  Carey Mulligan’ın canlandırdığı Cassie’nin hayatını altüst eden, geçmişte en yakın arkadaşı Nina’nın yaşadığı cinsel saldırı ve herkesin bunu üç maymunu oynayarak geçiştirmesi. Nina’nın dünyası darmadağın olurken suçlunun ve onu koruyanların hayatlarına hiçbir şey olmamış gibi devam etmesi, Cassie’nin adalet terazisini şirazesinden çıkarıyor. Bütün derdi sadece cezasızlık değil; asıl mesele, insanların bu pisliği bu kadar kolay sindirebilmesi. Geceleri barlarda sarhoş taklidi yapıp kendisinden faydalanmaya çalışan "düzgün" tiplerin karşısına dikilmesi de bu yüzden. O erkeklerin, ortalıkta savunmasız kimse yokken ne kadar kibar, sıkışınca ise ne kadar küçülebildiklerini yüzlerine vurmak istiyor. Emerald Fennell, böylesine karanlık bir hikâyeyi geleneksel bir intikam geriliminin kasvetli atmosferine hapsetmek yerine, pastel renkler, özenle kurulmuş kadrajlar ve neşeli pop şarkılarıyla anlatıyor. Gördüğümüz dünya ile anlatılan hikâye arasında sürekli bir uyumsuzluk var. Şeke...

Armand - Doğruyu Ararken Kendimizle Ne Kadar Yüzleşebiliyoruz?

Resim
  Armand ’ı izlerken ilkokul çağındaki iki çocuk arasında yaşandığı iddia edilen bir olayın perde arkasını merak etmekten ziyade; bir belirsizlik anında biz yetişkinlerin nasıl çileden çıkabildiğini, peşin hükümlerimizi "gerçek" diye nasıl pazarlayabildiğimizi ve kendi doğrularımızı korumak adına nerelere kadar varabileceğimizi izledim. Hikâye, mesai saati bitmiş, boşalmaya başlayan bir okul binasında geçiyor. Seyirciye detayları tam olarak verilmeyen o gizemli "olay"ın ardından iki çocuğun ebeveynleri ve okul yönetimi aynı masanın etrafında buluşuyor. Dışarıdan bakıldığında herkes gerçeği ortaya çıkarmaya çalışan duyarlı yetişkinler gibi. Ancak toplantı uzayıp hava ağırlaştıkça insan ister istemez fark ediyor: Belki de kimsenin derdi çocukların ne yaşadığı veya hissettiği değil. Masada sanki herkes kendi korkularını, geçmişten kalan hesaplaşmalarını ve birbirlerine duydukları örtük öfkeyi savunma telaşına düşüyor. İnsan gerçekten hakikati mi arar, yoksa sadece kend...

Don Kişot'u Öldüren Adam

Resim
Bir sabah uyanıp dünyaya baktığımızda her şey yerli yerinde görünür. Evler evdir, sokaklar sokak, insanlar kendi isimlerinin ve alışkanlıklarının içinde yaşar; eşyaların ne olduğu, ne işe yaradığı, yolların nereye çıktığı aşağı yukarı bellidir. Bir ağaca baktığımızda onun bir ağaç olduğunu biliriz, bir değirmenin karşısına geçtiğimizde ise orada gördüğümüz şeyin bir değirmen olduğunu düşünürüz. Dünya kendisini bize uzun zamandır açıklamış gibidir ve biz de bu açıklamayı sorgulamadan kabul ederiz. Belki de yetişkin olmanın en görünmez taraflarından biri budur: Bir süre sonra dünyayı yeniden keşfetmek yerine, onun daha önce yapılmış açıklamalarını kullanmaya başlarız. Don Kişot'un dünyası ise böyle değildir. O, önüne konulan açıklamalarla yetinmez. Bir yel değirmeninin kollarını döndüren rüzgârda devlerin hareketini görür, köhne bir hanı bir kaleye dönüştürür, sıradan bir köylü kadınını kendi zihninde Dulcinea'ya çevirir. Onun için yollar yalnızca bir yerden başka bir yere ulaşma...

Gitmek İsteyene "Neden?" Demeden Önce

Resim
  Marc Forster’ın 2005 yapımı Stay filmi ilk izlendiğinde herkesi aynı yerden yakalayan bir film değil. Kimileri için fazlasıyla gösterişli, hatta yer yer ne yaptığını belli etmekten çok seyircinin kafasını karıştırmaya çalışan bir film. Kimileri içinse bütün o tuhaf geçişlerin, birbirine karışan mekânların ve zaman duygusunun altında oldukça hüzünlü bir hikâye var. Ben ikinci tarafa daha yakınım. Stay ’in asıl meselesi “sonunda ne olacak?” sorusundan çok, bir insanın gerçeklikle bağı koparken çevresinde olup bitenlerin nasıl değişebileceği. Stay zamanı ve mekânı normal bir hikâyedeki gibi kullanmıyor. Bir yerden başka bir yere geçerken arada ne olduğunu bazen fark etmiyoruz bile. Bir karakter başka bir sahnede sanki biraz önceki konuşmanın devamını yapıyormuş gibi karşımıza çıkıyor. Aynı yüzler, aynı cümleler, aynı mekânlar birbirine karışıyor. İlk başta bunlar biraz “bakın, film ne kadar zekice” gösterisi gibi gelebiliyor. Ama film ilerledikçe bu biçimsel oyunların başka bir an...

Gözetim Toplumunun Belgesi: Dash-Cam Şiddeti ve Gerçeklik

Resim
  Siyah Polis, sinemanın bir yüzleşme sahası olduğunu kanıtlayan, öfke dozu yüksek bir yapım. Bu film, sıradan bir toplumsal eleştirinin ötesine geçerek; devletin karanlık bilinçaltına yapılan bir yolculuğa dönüşür. Görüntüler izleyicinin önüne bir seyirlik olarak serilmez; kirli, boğucu ve huzursuz bir sağanak gibi doğrudan üstüne boşalır. Seyirciye o konforlu, sterilleştirilmiş ahlaki mesafeyi çok görür; onu koltuğundan söküp alır ve suçun tam ortasına, korkunun o tekinsiz merkezine  bırakır. Daha ilk başında geleneksel sinemanın o steril güzellik arayışını reddederek estetiği bilinçli bir biçimde parçalar. Bu karanlık yolculuğun katmanlarından biri, Cory Bowles’un kurgu ile gerçeği birbirinden ayıran çizgiyi kasten silikleştirmesidir. Film, yalnızca kurmaca bir hikaye anlatmaz; bir noktadan sonra bir dokümanter-dehşete dönüşür. Bu noktadan sonra artık bir film seyretmezsiniz; baskının ve klostrofobinin içinde sıkışmış bir bilincin labirentine hapsolursunuz. Görüntülerin e...

Vitalina Varela

Resim
  F ilm, neredeyse donmuş zamanın içinde ilerleyen bir ağıt gibidir.  Karanlık, filmin ana maddesidir. Işık  kutsal bir varlık gibi, yüzlere ve duvarlara temkinli biçimde değerek ilerler. Fontainhas’ın göçmen mahallelerinde yaşayan, görünmez kılınmış hayatlar, burada karanlığın içinden ağır ağır belirir. Film boyunca sıkça tekrar eden ev mekânı, hem bir mezar hem de bir tapınak gibidir.  Mekânın büyük bölümü siyaha gömülüdür; ışık ise yüzlere, duvarlara ya da bir elin kıvrımına çarparak onları karanlıktan söküp çıkarır. Her plan, bir tablo gibi donmuştur; figürler hareket etmekten çok poz verir gibidir. Ancak bu “poz”, güzelliğin idealize edilmiş hâli değil, acının kristalleşmiş hâlidir. Işık, acıyı güzelleştirerek seyirlik hâle getirmez. Onu olduğu gibi, hatta belki olduğundan daha sert gösterir. Duvarların rutubeti, dar odaların basıklığı ya da geceye gömülmüş sokaklar yalnızca dekor değildir.  Işık çevresini karanlıkta bırakarak yalnızlığı çerçeveler. Bu çer...

İnsan bazen mutluluktan da ağlar

Resim
  Çocukluk, korunmuş bir cennet değil; çoğu zaman yetişkinlerin hatalarının enkazı altında kurulan kırılgan bir hayattır. Kabak hayatım, bu enkazın içinden konuşur. Ama karanlığı büyütmek için değil; karanlıkta nasıl bir ışık mümkün, onu göstermek için. Çocukluk hem kırılgandır hem dirençli. Yönetmen, yetişkinlerin sebep olduğu yıkımların çocukların hayatındaki gerçek etkisini göstermek ister. Ama bunu suçlayıcı bir melodramla değil, sakin bir şefkatle yapar.  Courgette’in hikâyesi bir kayıpla başlar. Annenin ölümü yalnızca bir ölüm değildir; çocuğun bildiği dünyanın çöküşüdür. Acıyı dramatize ederek ağlatmaya çalışmaz. Acı çocuğun göz hizasında kalır, olanı kavrayamaz ama hisseder. Film, bu hissin sinemasını yapar. “Koruyamadığımız değerler” ifadesi aynı zamanda yetişkinliğin kriziyle ilgilidir. Filmde kötü ebeveyn figürleri yalnızca bireysel zayıflıklar değil; anlamını yitirmiş bir yetişkinlik hâlinin göstergesidir. Bağımlı anne yalnızca bir karakter değildir; kendi yarasını...

Zamanla Pazarlık: Macbeth’te Telafi Yanılsaması

Resim
  Macbeth , Coen Kardeşler sinemasının alışıldık ironik, çok katmanlı ve çoğu zaman kara mizahla örülü dünyasından farklı bir zeminde durur. Joel, Shakespeare’in trajedisini katı, arınmış ve neredeyse manastırvari bir disiplinle ele almak istemiş. Bu, tek bir bakışın daha uygun olduğu bir estetik hedef olarak yorumlanabilir. Filmdeki sahne düzeni, bloklama, monologların ele alınışı neredeyse bir soyut sahneleme denemesi gibidir. Bu yaklaşım, ortak yönetmenlikten çok, tek bir “rejisel el” gerektirir.   The Tragedy of Macbeth ’te Joel, müzakere eden değil, hükmeden bir anlatım kurar. Film, hırs, yaşlanma ve kaçırılmış zaman üzerine yoğunlaşır. Denzel Washington’ın “yaşlı Macbeth” yorumu, filmin merkezindedir.  Joel Coen’in en radikal tercihi, filmi neredeyse tamamen mekânsızlaştırmasıdır. Siyah-beyaz görüntüler, sert kontrastlar ve geometrik set tasarımları, gerçek bir İskoçya’dan çok zihinsel bir hapishaneyi andırır. Mekânlar, karakterlerin ruh hâlinin mimariye dönüşmüş hâ...

Bu düzen bozulmadı, en başından böyle kuruldu.

Resim
  There Will Be Blood ’ı tek bir anahtar kavramla okumak filmi eksiltir. Karşımızdaki, anlatılan doğrusal bir hikâyeden çok, bir zihniyetin yavaş ve geri dönüşsüz oluşum sürecidir. Film; ahlakın henüz inşa edilmeden geçersiz kılındığı, yeni bir dünyanın doğuşunu kaydeder. Burada kan, vahşi bir sonuç değil; bu yeni dünyanın bizzat kurucu unsurudur. Eğer filmi salt karakter psikolojisi üzerinden okumaya çalışırsak, Daniel Plainview’i bireysel bir “kötü adam” olarak konumlandırır ve yanılırız. O bir istisna değil, kaçınılmaz bir sonuçtur. Zaten hikâye onun neden böyle olduğuna dair yapısal açıklamalarla, travmalarla ya da çocukluk dönemiyle de ilgilenmez. Plainview; modern bireyin uç noktaya taşınmış, radikalleşmiş hâlidir: Bağımsızlık fetişi, mutlak kontrol arzusu ve ötekine duyulan ontolojik bir güvensizlik... Seyirci olarak ondan bu yüzden uzaklaşırız; film bizi onu anlamaya değil, onunla birlikte şekillenen dünyanın buz gibi soğukluğunu hissetmeye davet eder. Bu bağlamda, Dani...

İsmini Unutan Nehirler, Kendini Arayan İnsanlar

Resim
  Anime bir çocuk masalı gibi başlar; renkli, tuhaf, yer yer eğlenceli bir dünya sunar. film ilerledikçe, bu dünyanın yalnızca bir “fantazi evreni” olmadığını, insanın kayboluşuna dair bir alegori olduğunu fark ederiz. Burada ruhlar dünyası, gerçekliğin alternatifi değil, onun çıplak hâlidir. İnsan dünyasında örtülen, bastırılan, normalleştirilen ne varsa bu dünyada görünür olur.  Chihiro’nun yolculuğu, felsefi anlamda bir öznenin kurulma süreci dir. O, Heidegger’in tarif ettiği anlamda “dünya-içinde-varlık”tır; dünyaya atılmıştır, seçmeden, hazırlıksız. O eşik, çocukluk ile yetişkinlik, doğa ile tüketim, hatırlamak ile unutmak arasındadır. Chihiro güçlü, cesur ya da seçilmiş biri olarak başlamaz; tam tersine korkak, isteksiz, huysuz ve edilgendir. Ruhlar dünyasında isimlerin alınması, bireyin özünden koparılmasını simgeler. İsmini kaybedenler, kim olduklarını da kaybeder. Yubaba’nın düzeni tam olarak buradan beslenir: emek vardır ama anlam yoktur, hareket vardır ama aidi...

Haritası Olmayan Alan

Resim
  Film, Hollywood'da yaşayan oyuncu Nikki Grace karakterini merkeze alır. Nikki, Polonya kökenli lanetli bir hikâyeden uyarlanan, On Tomorrow's Lies başlıklı bir filmde başrol oynamaya hazırlanır. Çekimler başlamadan kısa bir süre önce, Nikki bir falcı tarafından ziyaret edilir ve bu ziyaret, olayların gidişatını etkileyecek bir uyarı içerir. Nikki, bir karakteri oynamaz; karakter tarafından yutulur. Hikâye sürekli yer değiştirir, çöker, yeniden kurulur. Burada sinema, temsilden vazgeçer ve doğrudan deneyimin kendisi olur. Nikki, filmdeki rol arkadaşı Devon Berk ile çalışmaya başladıkça, rolü ile gerçek yaşamı arasındaki algısal sınırların yavaşça silindiği bir sürece girer…. David Lynch filmlerini, özellikle de Inland Empire gibi sinemanın sınırlarını zorlayan bir yapıtı, olay örgüsü (plot) üzerinden yukarıdaki giriş gibi özetlemeye çalışmak; bir rüyayı polis tutanağına geçirmeye benzer . Kağıt üzerinde her şey "doğru" görünse de, o deneyimin ruhu, dehşeti ve büyüs...