Zamanla Pazarlık: Macbeth’te Telafi Yanılsaması

 



Macbeth, Coen Kardeşler sinemasının alışıldık ironik, çok katmanlı ve çoğu zaman kara mizahla örülü dünyasından farklı bir zeminde durur. Joel, Shakespeare’in trajedisini katı, arınmış ve neredeyse manastırvari bir disiplinle ele almak istemiş. Bu, tek bir bakışın daha uygun olduğu bir estetik hedef olarak yorumlanabilir. Filmdeki sahne düzeni, bloklama, monologların ele alınışı neredeyse bir soyut sahneleme denemesi gibidir. Bu yaklaşım, ortak yönetmenlikten çok, tek bir “rejisel el” gerektirir.  The Tragedy of Macbeth’te Joel, müzakere eden değil, hükmeden bir anlatım kurar.

Film, hırs, yaşlanma ve kaçırılmış zaman üzerine yoğunlaşır. Denzel Washington’ın “yaşlı Macbeth” yorumu, filmin merkezindedir.  Joel Coen’in en radikal tercihi, filmi neredeyse tamamen mekânsızlaştırmasıdır. Siyah-beyaz görüntüler, sert kontrastlar ve geometrik set tasarımları, gerçek bir İskoçya’dan çok zihinsel bir hapishaneyi andırır. Mekânlar, karakterlerin ruh hâlinin mimariye dönüşmüş hâlidir: keskin köşeler, dar koridorlar, sonsuz gibi görünen boşluklar.  

Washington, Macbeth’i “bir anlık tutkuyla yoldan çıkan” bir adamdan çok, hayatının sonbaharında hâlâ anlam arayan bir asker olarak oynar. Bu yorum, karaktere alışılmadık bir melankoli katar: Macbeth yalnızca iktidarı istemez; boşa geçmiş bir ömrü telafi etmek ister. Suç, burada bir sapma değil, geç kalmış bir karar gibidir.  Macbeth burada klasik yorumlardaki gibi “henüz doymamış, yükselme iştahıyla yanıp tutuşan” bir adam değildir. Aksine, çoktan yaşanmış, çoktan tüketilmiş bir hayatın artığı gibidir. Savaşlar kazanılmıştır, sadakat gösterilmiştir, kral için kan dökülmüştür ama geriye dönüp baktığında elinde somut bir anlam yoktur. Ün geçicidir, onur soyuttur, zaman ise geri gelmez. Macbeth’in hırsı, geleceğe dair bir açgözlülükten çok, geçmişe yönelik bir pişmanlığın telafisi olarak ortaya çıkar. Macbeth iktidarı arzulamaz; hayatının boşa gitmediğine dair bir kanıt arzulur. Kehanet, ona “henüz geç değil” diyen bir ses gibidir.  Joel Coen, Macbeth’i sürekli zamanın farkında olan bir karakter olarak çizer. Monologlar artık bir iç hesaplaşmadır: “Yapmalı mıyım?” değil, “Zaten çok geç değil mi?” sorusu dolaşır kelimelerin arasında. 

Washington’ın yüzündeki yorgunluk, tereddüt değil; gecikmişlik duygusudur.  Lady Macbeth’in rolü de bu noktada değişir. O, kocasını büyük bir geleceğe sürükleyen figür değil, kaybolmuş bir geçmişi birlikte kurtarmaya çalışan bir eştir. Onun iknası, “istersen yaparsın” türü bir kışkırtma değildir; “başka neyin kaldı?” sorusunun sessiz tekrarından ibarettir. Bu yüzden suç ortaklıkları romantik değil, hüzünlüdür. Birlikte yükselmezler; birlikte batmayı göze alırlar.  Trajedinin asıl sertliği de buradan gelir. Macbeth, öldürerek gençleşmez; iktidarı ele geçirerek hayatını geri almaz. Aksine, her cinayetle zaman daha da hızlanır. Film boyunca hissedilen soğukluk, aslında şudur: Geç kalmış bir hayat, doğru bir kararla bile kurtarılamaz. Macbeth’in yanılgısı, suçu seçmesinde değil; suçun geçmişi onarabileceğine inanmasındadır.  Joel Coen’in filmi, bu yüzden bir iktidar trajedisinden çok, gecikmişlik trajedisidir. Macbeth’in yanıldığı şey kader değildir; yanıldığı şey zamandır. Zamanla pazarlık edilebileceğini sanır oysa zaman, bu filmde, en acımasız ve en sessiz cellattır.


Frances McDormand’ın Lady Macbeth’i ise filmdeki en sessiz ama en sarsıcı güçtür. Coen, Lady Macbeth’i klasik “kışkırtıcı femme fatale” çizgisinden çıkarır. Lady Macbeth kocasını yönlendiren bir şeytan değil; birlikte bir kader yazmaya çalışan, fakat kontrolü kaybettikçe içten içe çözülen bir ortak gibidir. Özellikle delilik sahneleri, dramatik patlamalardan çok, yavaş bir iç çöküş olarak sunulur ve bu da karakteri daha insani, daha acı verici kılar.

Coen’in rejisi, kelimelerin anlamını görüntüyle yeniden tartışmaya açar. Monologlar karakterlerin iç sesleri gibi akar. Kamera çoğu zaman sabit ya da son derece ölçülüdür; bu sakinlik, anlatılan şiddetin ve ihanetin etkisini daha da artırır. Film, hareketten çok bekleyişle, bağırıştan çok sessizlikle gerilim kurar. İktidarın yozlaştırıcı gücünü, kehanetin cazibesini ve suçun insan ruhunda açtığı geri dönülmez çatlakları, minimal ama son derece yoğun bir sinema diliyle işler. Joel Coen burada seyirciyi eğlendirmekten çok, onu soğuk bir taş odada yalnız bırakır. Shakespeare’i çağımıza taşımak yerine, zamanı filmden çekip alır. Ortaya çıkan şey ne klasik tiyatro ne de geleneksel sinema uyarlamasıdır.


@detaycılarkulubu - Selçuk TUNA

s.tuna@live.com

 

 

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Yalnızlığın, Deliliğin ve Kimliğin Çözülüşü

Bir Saatin İçindeki Yedi Yıl

"Belki Düzelir" Tuzağı: Umudun Erteleyici Gücü