Kayıtlar

Aralık, 2025 tarihine ait yayınlar gösteriliyor

Toz ve Lavanta

Resim
  Taş Evin Vasiyeti  Uyandığımda nefes nefeseydim. Bir bilmeceyi çözmenin o sahte zafer duygusu yoktu içimde; daha çok, kaçınılmaz bir randevuya geç kalmış olmanın telaşı vardı. Gördüğüm rüya bana çocukluğumu ya da travmalarımı anlatmıyordu; bana bir adres veriyordu. Bu düş bir fener değildi; o sadece karanlığın en koyu olduğu yeri işaret eden dilsiz rehberdi. Işığı getirmemişti, sadece karanlığın yerini göstermişti. Yataktan fırladım. Üzerime ne geçirdiğimin farkında bile değildim. Şehrin sokakları henüz sabahın ilk gri ışıklarıyla yıkanırken, ben çoktan yola koyulmuştum. Araba kullanırken ellerimin direksiyonda titrediğini gördüm. Yol kenarındaki ağaçlar, rüyamdaki o silik dekorlar gibi hızla yanımdan geçiyordu. Şehir geride kaldıkça, hava ağırlaşıyor, toprak kokusu keskinleşiyordu. Ben o eve sadece bir mesafe kat ederek gitmiyordum; zamanın içinde geriye doğru, o dikişin patladığı ana doğru süzülüyordum. Sonunda o tepeyi aştığımda, ev karşımda belirdi. Taşları yosun tutmuş,...

İsmini Unutan Nehirler, Kendini Arayan İnsanlar

Resim
  Anime bir çocuk masalı gibi başlar; renkli, tuhaf, yer yer eğlenceli bir dünya sunar. film ilerledikçe, bu dünyanın yalnızca bir “fantazi evreni” olmadığını, insanın kayboluşuna dair bir alegori olduğunu fark ederiz. Burada ruhlar dünyası, gerçekliğin alternatifi değil, onun çıplak hâlidir. İnsan dünyasında örtülen, bastırılan, normalleştirilen ne varsa bu dünyada görünür olur.  Chihiro’nun yolculuğu, felsefi anlamda bir öznenin kurulma süreci dir. O, Heidegger’in tarif ettiği anlamda “dünya-içinde-varlık”tır; dünyaya atılmıştır, seçmeden, hazırlıksız. O eşik, çocukluk ile yetişkinlik, doğa ile tüketim, hatırlamak ile unutmak arasındadır. Chihiro güçlü, cesur ya da seçilmiş biri olarak başlamaz; tam tersine korkak, isteksiz, huysuz ve edilgendir. Ruhlar dünyasında isimlerin alınması, bireyin özünden koparılmasını simgeler. İsmini kaybedenler, kim olduklarını da kaybeder. Yubaba’nın düzeni tam olarak buradan beslenir: emek vardır ama anlam yoktur, hareket vardır ama aidi...

Azıcık Geç, Azıcık Yakın

Resim
  Adam durakta bekliyordu. Durağın camına yapışmış reklam afişi, “Mutlu ol” diyordu. Emir kipindeydi; rica etmiyor, nedenini açıklamıyor, nasıl olacağını da söylemiyordu sadece buyuruyordu. Dikkatlice a fişe baktı, sonra etrafına.  Reklam afişi camda duruyordu. Yağmurdan hafifçe kabarmıştı, köşesi kalkmıştı. Adam gülümsedi. “Bak,” dedi içinden, sen bile tam yapışamamışsın.  Kimse mutlu görünmüyordu ama herkes iddialıydı. Kimse gülmüyordu ama herkes gülmeye hazır bir yüz taşıyordu; gerektiğinde anında takılacak, sonra yine çıkarılacak mutluluk, cebinde taşınan bir aksesuar gibiydi: lazım olursa gösterilecekti. Belki de kimse mutlu olmak istemiyordu. Mutlu görünmek yeterliydi.  Bir kadın vardı, gözleri yorgundu ama sırtı dimdikti. Bir adam, yüzü asıktı ama adımları kendinden emindi. Yaşlı biri, sessizce kenarda duruyordu; onun duruşu bile mütevazıydı, sanki fazla yer kaplamaktan utanıyordu. Adam, afişe yeniden baktı.  “Mutlu ol.”  Yaşlı adama bakarak düşündü...

"Belki Düzelir" Tuzağı: Umudun Erteleyici Gücü

Resim
Güneşli bir vaatle başlamıştı her şey. Gregoire, Blanche’ın hayatına girdiğinde sadece bir sevgili değil, bir kurtarıcı, bir parıltı gibiydi. İlk bakışta o kadar "özel" hissettiriyordu ki, Blanche bu tutkunun çekiciliğine kapılırken yön tabelalarının bulunmadığı o tekinsiz labirente girdiğini fark etmemişti. Zamanla, o parlak ışık yerini yavaş yavaş yoğun bir sis bulutuna bıraktı.  Gregoire’in narsisizmi, ahlaki bir kötülükten ziyade, çıplak kalmış benliğinin etrafına ördüğü dikenli bir savunma hattı gibiydi. Blanche, onun yanında yürürken bir "duygu yoksunluğu" ile değil, duyguların Gregoire’in narsisistik bütünlüğüne zarar vermemesi için kurulan titiz bir baraj sistemiyle karşı karşıyaydı. Kaba bir söz telaffuz etmiyordu ama yarım kalmış her tebessümünde ve bitmek bilmeyen onay açlığında o derin boşluk sızıyordu. Samimiyetin getireceği çıplaklıktan öylesine korkuyordu ki, ancak Blanche’ı kontrol edebildiği veya kendi üstünlüğünü tescillediği sürece ona "duygu...

Özlemle Teması Yasaklayan İç Yönetmelik

Resim
Akşamüstleri hep aynı bankta otururdu. Güneş, dar sokakların arasından eğilerek çekilirken taşların yavaş yavaş koyulaşan rengini izlemeyi çok severdi. Parkın bu köşesi şehrin geri kalanından biraz kopuktu; sesler buraya daha geç gelir, ışık daha yumuşak düşerdi. Bankın arkasındaki çınar ağacı, her mevsim başka bir gölge bırakırdı omuzlarına. O gölgeye alışmıştı; tıpkı özleme alıştığı gibi. İlk zamanlar yakıcı olan o duygu ağırlaşmış, taş duvarlar gibi serinlemişti artık. Sızı hâlindeydi; sürekli ama sessizdi. Davetsizdi ama yabancı değildi. Gitmiyor ama kendini dayatmıyor, sadece içindeki yarayı açık tutuyordu. Yine de bu hâlin onarıcı olduğuna inanıyordu. İnsan, özlediği şey üzerinden neye değer verdiğini fark eder ne kaybolduysa, onun izi insanın içinde hep kalırdı. Ama şunu da biliyordu: Özlem sadece can yakan bir duygu değildi. İnsan kendini korumak için unutmayı denerdi, iyileşmek içinse hatırlamaya mecbur kalırdı. Bir zamanlar fazla yaklaşmanın bedelini ödemişti; o bedelin ayrın...

Haritası Olmayan Alan

Resim
  Film, Hollywood'da yaşayan oyuncu Nikki Grace karakterini merkeze alır. Nikki, Polonya kökenli lanetli bir hikâyeden uyarlanan, On Tomorrow's Lies başlıklı bir filmde başrol oynamaya hazırlanır. Çekimler başlamadan kısa bir süre önce, Nikki bir falcı tarafından ziyaret edilir ve bu ziyaret, olayların gidişatını etkileyecek bir uyarı içerir. Nikki, bir karakteri oynamaz; karakter tarafından yutulur. Hikâye sürekli yer değiştirir, çöker, yeniden kurulur. Burada sinema, temsilden vazgeçer ve doğrudan deneyimin kendisi olur. Nikki, filmdeki rol arkadaşı Devon Berk ile çalışmaya başladıkça, rolü ile gerçek yaşamı arasındaki algısal sınırların yavaşça silindiği bir sürece girer…. David Lynch filmlerini, özellikle de Inland Empire gibi sinemanın sınırlarını zorlayan bir yapıtı, olay örgüsü (plot) üzerinden yukarıdaki giriş gibi özetlemeye çalışmak; bir rüyayı polis tutanağına geçirmeye benzer . Kağıt üzerinde her şey "doğru" görünse de, o deneyimin ruhu, dehşeti ve büyüs...

Ontolojik Sorunlar, Biraz da Mezeler

Resim
Tamamlanamayan şeyler akmaz. Bir yere varmaz, bir şeye dönüşmez. Onlar ilerlemez; yalnızca yer kaplar. Zamanın içinde değil, zamanın üzerinde dururlar. Mekânın adı yoktu. Kapısı da net değildi. İçeri nasıl girdiklerini ikisi de hatırlamıyordu. Loş bir ışık vardı ama nereden geldiği anlaşılmıyordu; Masanın üzerindeki bardaklar da tam olarak bardak değildi şeffaf ve dolu ama neyle dolu olduğu konusunda ısrarla susan, hafifçe titreşen kaplar. İki adam bu belirsiz masanın iki ucunda oturuyordu. Biri parmaklarını masaya sürterek, sanki masa bir düşünce levhasıymış gibi üzerinde bir şeyler arıyordu. Ortalıkta henüz kimse tarafından fark edilmemiş bir sinek vızıldıyordu.  Akşam, olması gerektiği gibi akmıyordu; sanki gün, kendini tamamlamayı reddetmişti. Bitmesi gereken şeyler bitmemiş, kalması gerekenler de yerinde duramıyordu. Akşam, yalnızca insanlara değil, eşyaya da bulaşmıştı. Masalar dolu değildi ama az sayıdaki müşteri, bu iki arkadaşın masasına istemsizce kulak kabartıyordu. Çünk...

Kıyametin Estetiği

Resim
  Melancholia   sanki evrenin kalbi atmayı bırakmış da geriye yalnızca insan ruhunun o derin, kadim uğultusu kalmış gibi açılır. Mutluluk, elini sürse dağılacak kadar ince bir maddeden ibarettir; hiçbir şey içeri sızmaz, hiçbir şey onu tutamaz. Zaman ağırlaşır, ışık soluklaşır, doğa nefesini tutar; her şey yaklaşan bir hakikatin gölgesine bürünür. Her şey yavaş, ağır, yorgun ve anlamdan yoksundur. Dünya yalanlarla doluyken Melancholia üzerimizde gelen açık, saf ve dürüst bir karanlıktır. Justine’in yaşadığı melankoli, düşüncenin, duygunun ve varoluşun ağır çekime girdiği bir hâl almaya başlar.  Bu nedenle filmdeki görüntüler de duygular gibi “yavaşlar”, “akar”, “bulanır”, “donar”. Işık, bir düşün içine sızan solgun bir hat gibi titrer. Filmin bütün görsel şiiri Bruegel’in donmuş anları, çimenlerin üzerindeki çiy, atın huzursuz adımları, ay ışığının titreşen çizgileri, insanın varoluştan taşan o tarifsiz ağırlığına dokunur. Şiirsellik burada bir süs değil, hâlin ken...

Sadakat ve Yorumun Yükü

Resim
Perdedeki Yansımana Değil, Filmin Kendine Bakmak: Sadakat ve Yorumun Yükü Bir filmi izlerken ve analiz ederken eleştirel düşüncenin ilk etiği, eserin kendi sınırlarına saygı duymaktır. Bu sınır, eleştirmenin benliğinin filmin merkezine kaymasını engelleyen görünmez bir duvardır. Bu film bize ne anlatıyor? sorusunun cevabını hakkıyla verebilmek için, önce daha zor soruları kendimize sormamız gerekir. Örneğin: filmin bize anlatmak istediğini anlayabilmek için, kişisel yankılarımızın, filmin yaratıcı niyetini ne kadar gölgeliyor? bunu sorup cevaplarını düşünmemiz ve aradaki farkı bulup ayırmamız gerekir. Eserin sınırlarına saygı duyuyor muyum? Kendi sesim, filmin sesini ne kadar bastırıyor? Pek çok "kötü", "içi boş" veya "beceriksizce çekilmiş" filmin, festivallerde veya entelektüel çevrelerde "başyapıt" muamelesi görmesinin temel sebebi; eleştirmenin veya izleyicinin, filmin bittiği yerde durmayı reddedip, o boşluğu kendi zihinsel inşasıyla doldurm...