Kıyametin Estetiği

 


Melancholia  sanki evrenin kalbi atmayı bırakmış da geriye yalnızca insan ruhunun o derin, kadim uğultusu kalmış gibi açılır. Mutluluk, elini sürse dağılacak kadar ince bir maddeden ibarettir; hiçbir şey içeri sızmaz, hiçbir şey onu tutamaz. Zaman ağırlaşır, ışık soluklaşır, doğa nefesini tutar; her şey yaklaşan bir hakikatin gölgesine bürünür. Her şey yavaş, ağır, yorgun ve anlamdan yoksundur. Dünya yalanlarla doluyken Melancholia üzerimizde gelen açık, saf ve dürüst bir karanlıktır.

Justine’in yaşadığı melankoli, düşüncenin, duygunun ve varoluşun ağır çekime girdiği bir hâl almaya başlar. Bu nedenle filmdeki görüntüler de duygular gibi “yavaşlar”, “akar”, “bulanır”, “donar”. Işık, bir düşün içine sızan solgun bir hat gibi titrer. Filmin bütün görsel şiiri Bruegel’in donmuş anları, çimenlerin üzerindeki çiy, atın huzursuz adımları, ay ışığının titreşen çizgileri, insanın varoluştan taşan o tarifsiz ağırlığına dokunur.

Şiirsellik burada bir süs değil, hâlin kendisidir.

Justine’i izlerken bir insanın değil, bir gölgenin yeryüzünde dolaştığını görürüz. Ne sevinç onda kök salabilir, ne de umut bir çiçek gibi açabilir. Depresyonu, bir gecenin çöktüğü gibi değil, bir sisin günlerce dağılmadan yeryüzünü kaplaması gibi gelir: sessiz, sızıntısız, dirençsiz. Melancholia gezegeni onun için bir son değil, bir doğrulamadır; dünyada ne kadar yabancı hissettiğini gökyüzü ona geri fısıldar. O mavi, dev, soğuk gezegen büyüdükçe Justine’in içindeki ağırlık hafifler; sanki evren nihayet onun dilinden konuşmaya başlamıştır. 

Çünkü Justine için dünya zaten çoktan çökmüştür; hiçliğin keskin tadını diğer herkes görmezden gelirken o çok erken tatmış, o tat bir daha ağzından eksik olmamıştır. Gezegenin büyüyen görüntüsü, insanın kendini sahte anlamlarla oyalama kapasitesinin giderek daralan çemberini hatırlatır. Rasyonalite, sonunda metafizik bir korku karşısında titrer; anlam, kendi kendini inşa edemeyen bir oyun gibi çöker. Justine’in “Dünya kötüdür, kimse kimseyi sevmez” dediği o sahne, nihilizmin bir cümlesi değil, dünyanın tüm süslerinden arındırılmış ontolojik bir çıplaklığıdır. Justine’in varoluşu, “her şey zaten anlamsız” diyen saf, çıplak bir nihilizm taşır. 

Trier, depresyonu dramatize etmez; onu sade bir gerçeklik gibi sunar. Justine’in soğukluğu, bir duygusuzluk değil; dünyayı artık göremeyen, görmek istemeyen bir ruhun kendini korumasıdır.

Film, karanlığı romantize etmeden; fakat onu varoluşun temel dokusuna yerleştirerek şiirsel bir dille sunar: Karanlık, yokluğun değil, hakikatin tonudur. Evrenin sessizliğini ve insanın kırılgan sesini aynı kadraja yerleştiren, felsefi derinliği şiirsel bir karanlıkla harmanlayan bir anlatı ortaya çıkar. Modern insanın düzen saplantısının aslında ne kadar büyük bir illüzyon olduğunu hatırlatır.

 


Düğün, Justine’in psikolojik çöküşünü görünür kılan zorunlu bir yapı taşıdır; yapay ritüellerdeki sahte mutluluk çöktükçe, yaklaşan gezegenin ağırlığıyla Justine’in iç karanlığı birbirine paralel akar. Böylece düğün, hem insan ilişkilerinin kırılganlığını hem de dünyanın yavaşça çöken kaderini aynı sahnede bir araya getiren ironik bir karşıtlık işlevi görür.Von Trier burada insanların felaket yaklaşırken bile ritüellerine tutunma hâlini eleştirir; gökte mavi bir tehdit büyürken masaların, konuşmaların, protokolün önemsenmesi, insanın inkâr ve alışkanlıkla kurduğu savunmanın kara mizahi bir ifadesine dönüşür. 

Melancholia göğe her yaklaştığında, iki kardeşin ruhları arasındaki mesafe daha da belirginleşir. Claire karanlıktan kaçtıkça Justine ona doğru yürür. Biri nefes alamaz olur, diğeri ilk kez nefes aldığını hisseder. Melancholia, bir felaketten çok, insanın kendi içindeki karanlıkla barışma ihtimalini anlatır; sessizliği, yavaşlığı ve ağırlığıyla bu karanlığa bir tür zarafet katar. Bazı karanlıklar yok etmek için değil, üzerimizdeki bütün sahte ışıkları söndürmek için gelir; geriye yalnızca hakiki olanı bırakmak için. Depresyonun gelişi gibi ağır, görünmez, kaçınılmaz… Başta uzak görünür, sonra büyür, sonra tüm ufku kaplar.


@detaycılarkulubu - Selçuk TUNA

s.tuna@live.com

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Yalnızlığın, Deliliğin ve Kimliğin Çözülüşü

Bir Saatin İçindeki Yedi Yıl

"Belki Düzelir" Tuzağı: Umudun Erteleyici Gücü