Ontolojik Sorunlar, Biraz da Mezeler



Tamamlanamayan şeyler akmaz.
Bir yere varmaz, bir şeye dönüşmez.
Onlar ilerlemez; yalnızca yer kaplar.
Zamanın içinde değil, zamanın üzerinde dururlar.

Mekânın adı yoktu. Kapısı da net değildi. İçeri nasıl girdiklerini ikisi de hatırlamıyordu. Loş bir ışık vardı ama nereden geldiği anlaşılmıyordu; Masanın üzerindeki bardaklar da tam olarak bardak değildi şeffaf ve dolu ama neyle dolu olduğu konusunda ısrarla susan, hafifçe titreşen kaplar. İki adam bu belirsiz masanın iki ucunda oturuyordu. Biri parmaklarını masaya sürterek, sanki masa bir düşünce levhasıymış gibi üzerinde bir şeyler arıyordu. Ortalıkta henüz kimse tarafından fark edilmemiş bir sinek vızıldıyordu. Akşam, olması gerektiği gibi akmıyordu; sanki gün, kendini tamamlamayı reddetmişti. Bitmesi gereken şeyler bitmemiş, kalması gerekenler de yerinde duramıyordu. Akşam, yalnızca insanlara değil, eşyaya da bulaşmıştı. Masalar dolu değildi ama az sayıdaki müşteri, bu iki arkadaşın masasına istemsizce kulak kabartıyordu. Çünkü masaya çöken atmosfer, havadaki buhar gibi görünmese de hissediliyordu. Arkadaşı, haftalardır bu konuşmayı yapmak istiyordu. Ama konuştuğu anda da etraftakiler rahatsız oluyor, bakışlarını kaçırıyor, önündeki bardaklara sığınıyorlardı.  Diğeri sandalyesinin ucunda oturuyordu, gergin; sanki oturduğu şey sandalye değil de bir alarm düğmesiydi. Arkadaşı uzun süredir kendini hazırladığı o cümleyi söylemek için derin bir nefes aldı. Sallanarak.

—Bugün biraz insanlığımızı kontrol edelim istiyorum; bende birkaç arıza uyarısı yanıyor. Bak, susarsak sorun yokmuş gibi yapabilirim ama içimde bir yerde...

Bu cümleyi duyunca iki masadaki müşteriler aynı anda başlarını indirdi. Göz teması bile kurmak istemiyorlardı. Çünkü geçen seferki “tövbe etmesi gerektiğine dair konuşma” esnasında çoğu sessizce dükkânı terk etmek zorunda kalmıştı.

— Söyle ama önce… tavanı işaret etti. Tavandaki lambanın titreşme ritmi değişti. Bu rastlantı olamaz.

Normalde kimse bir lambanın ritmini analiz etmezdi, ama kuşkucu olan, lambaya pusuya düşürülmüş bir düşman gibi davranıyordu.

— Yine mi?!
— Evet. O lamba. Ritmi değişti. Geçen hafta bunu biri daha fark etmişti. O zamandan beri kimse yanında oturmak istemiyor.

— Bak! Garson gülümsedi. Bu, konuşmamızı dinlediği anlamına geliyor!
— Gülümsemek normal bir davranış…
— Normal sadece toplu bir anlaşmadır. Anlaşma bozulduğunda normal de bozulur.
Ayrıntılara bakmamak için yapılmış bir göz tembelliği anlaşmasıdır. Normal insanlar” buna ne diyor?

— Elektrik dalgalanması. Lamba kendi ritmini bulmuş işte. Ne acele ediyor ne duruyor.

Tabii. Her şey dalgalanma zaten. Hayat da dalgalanma. Maaş da dalgalanma. Benim ruh hâlim de dalgalanma. Tesadüf yok, dalga var.

— Bak… zihninde bir şey, olması gerekenden fazla yer kaplıyor. Düşüncelerin artık gelip geçmiyor; kalıyor, üst üste biniyor sanki. Bundan endişeleniyorum.
— Dün düşünce alanımın yüzde 40’ını işgal etti.
— Beynin metrekare üzerinden mi kira alıyor senden?
— Neden olmasın? Her bilincin bir gayrimenkul değeri yok mu? düşünceler yer ister. Yer bulamayınca birbirinin üstüne çıkar. 
Merleau Ponty, bilincin her zaman bir yerden dünyaya açıldığını söyler. Düşünce havada süzülmez; bir bakış açısı, bir yönelim, bir “burada” ister. 
Yer bulamayan düşünce, kendine ait bir oda bulamaz; başkasının odasına taşar. Bu yüzden bazı fikirler diğerlerini boğar, bazı duygular her yere sızar. 

— Yani diyorsun ki düşüncelerin kiracı, makine de ev sahibi? zihin dediğin, kendi içinde anlaşılmazlığın mimarisidir. Biz sadece o mimarinin koridorlarında dolaşan geçici gölgeleriz. Bilinç de böyle. Ne kadar çok uyarı, bilgi, beklenti ve rol yüklenirse, düşünceler o kadar pahalı bir alanda yaşamaya zorlanır. Sonuçta bilinç, ferah bir ev olmaktan çıkar; açık ofise döner. Herkes her şeyi duyar, kimse derinleşemez.

Diğer müşteri hafifçe sandalyeyi yana itti.

— Gördün mü? O da uzaklaşıyor. Demek ki o her neyse ona da sinyal gönderdi.
— Hayır! Onlar sadece rahatsız oluyor. Sen konuşmaya başladığında etraf ürperiyor.

Garson zar zor bir gülümsemeyle yanlarına yaklaştı. Yüzünde aceleyle tutulmuş bir nezaketle masaya yaklaştı. Gülümsemesi, kendisine ait olmayan bir davranışı ödünç almış gibiydi.

— Bir şey ister misiniz?
— 
İçimde duran şey, dedi, durmuyor.  Akması gereken yerde kilitlenmiş, susması gereken yerde ısrar ediyor. Arkadaşım böyle söylüyor. Buna bir ayarınız var mı?

Garson’un gülümsemesi bozuldu, sonra nazikçe uzaklaştı. “Yine başladı…” diye mırıldandı.

— İçimde dönüp duran o makine…
— Evet evet biliyorum, paslı makine.
— Bilmiyorsun! Masaya eğildi.

— Bilmiyorum artık.
— Zaten bilmek, normalin en tehlikeli formudur. Normal bozulduğunda bilgi de çöker. 
Bu yüzden fazla düşünenler genelde sessizleşir. Deliliğe değil, yalnızlığa sürülür. Ve normal denen şey, tam da bu sessizliğin üzerine kurulur.

— Alçak sesle! Millet bakıyor… derken, bakışların ağırlığını omuzlarında hissediyordu.             Yalnızca başkalarının gözleri değil, kendi bakışı da utandırıyordu onu.
— Bu makine sadece dönmüyor. Bana düşünceler gönderiyor. Geçen gün “arkadaşın sana çok soru soruyor” dedi.

— Bak ben çok ciddiyim. Bir psikiyatriste gitmemiz lazım.
— Psikiyatriste gidersek makine alınır. Makine alınırsa ben boşlukta kalırım. Boşluk tehlikeli.
— Niye tehlikeli olsun?
— Boşlukta yankı olur. Yankı beni bana döndürür. Buna hazır değilim.

Bu cümleyle birlikte diğer arkadaşın içinden bir titreme geçti. Sanki biri masanın altından hafifçe dizine dokunmuş gibiydi; yoktu ama hissi kalmıştı. Ama masada artık üç kişi vardı. Yan masadaki adam duyduğu bu cümleyle kendi tostuna baktı; “Acaba şimdi bana bulaşırlar mı?” diye düşünerek hızla kalkıp hesap istedi. Garson uzaktan bakıyordu. Gelmedi. Gelmemeyi seçti.

— Tamam, bak. Uzun zamandır söylemek istediğim şey şu: Arkadaşı iyice masaya yaklaştı; uğultu kesildi..

— Senin bu makine işi… tehlikeli bir yere gidiyor.  O normal algı dediğin şey… toplumsal düzen falan, yani… olmazsa kaos olur.
— Ben kaosa bayılırım. Bir planı yoktur.

Bir masadan sandalye gıcırdadı; arkadaşı o yöne döndü.

— Gördün mü? Sandalye bile tepki verdi.
— Sandalye tepki vermez!
— Sandalyeyi küçümseme. Bir varlık bir şekilde vardır. Ontolojik olarak hepimiz aynı durumdayız. Sen de sandalyeden ne üstünsün?
— Yani ben… bacaklarım falan var, bilmiyorum…

Konuşan arkadaş kendi cümlesiyle utandı. Sandalyelerle karşılaştırıldığında üstün olmadığından şüphe etti. Bir an kendi varlığı üzerine düşündü. Yoksa o da paslı bir makinenin ürünü müydü?

— Tamam! Yeter!
Ayağa kalktı; sandalyeler bu sefer gerçekten tepki verdi. Bir tanesi hareket edip gıcırdadı. Arkadaşı nefesini tuttu.

— Ne yapıyorsun?! Makine küser.
— Küsüyorsa küssün. Biz doktora gidiyoruz.

Herkes başını kaldırmış onları izliyordu. Aynı soruyu düşünüyorlardı.
“Makine gerçek mi? Yoksa biz de mi girdik bu oyuna?”

— Tamam… dedi yavaşça.
— Ne tamam?
— Gitsek iyi olur. Bir bakım servisinden geçmesi lazım olabilir.

— Hadi kalk.
— Tamam… ama makine ‘mor mont giy’ dedi.
— Makineye söyle, bugün benim estetik anlayışım hüküm sürüyor.

İlk adam alnını masaya yasladı:
Demek bütün gün… zihnimin çöktüğünü sanırken… D
ünyayı katlanılır kılmak için durmadan kurduğum ama sonunda içinde sıkıştığım düzenekmiş.

Bir süre ikisi de nedensiz bir kahkaha krizine girdi. Yan masadakiler rahatsız oldu, biri “abi tamam yeter artık çok içtiniz” bakışı attı.

Sonunda ikisi de ayağa kalkmaya çalıştı; sandalyeler gıcırdadı, dünya eğildi, düşünceler eğildi, paslı makine tamamen sustu. Biri montunu ters giydi. Öteki hesabı ödemeye çalışırken cüzdan yerine peçete uzattı. Kapıya vardıklarında, biri hafif sendeleyerek şöyle dedi:

“Sanırım… durdu.”

Diğeri başını salladı: “Evet… şu an tek dönen şey… kafamız.”

İkisi kapıya yönelirken, garson bir eliyle arkadaki müşterilere “gitti” işareti yaptı.
Müşteriler derin bir nefes aldı; sinek tekrar uçmaya başladı.

Kapı kapanırken arkadaşı son kez geriye baktı.

— Biliyor musun… bu konuşmayı uzun zamandır yapmak istiyordum.
— Evet, fark ettim. Bir dahaki sefere önce doktora gidelim, sonra konuşuruz. Daha az müşteri kaçar.

İkisi de aynı anda birbirine bakmadan dağıldı; biri sağa, biri sola… ya da belki ikisi de yanlış yerlere gitti. Mekanda ise yalnızca buharın ince bir tül gibi yükseldiği düşünceler kaldı. Makine sessizdi artık. Ama sabah kimin kafasında tekrar çalışacağı belli değildi.

 

 @detaycılarkulubu - Selçuk TUNA

s.tuna@live.com

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Yalnızlığın, Deliliğin ve Kimliğin Çözülüşü

Bir Saatin İçindeki Yedi Yıl

"Belki Düzelir" Tuzağı: Umudun Erteleyici Gücü