Vitalina Varela

 



Film, neredeyse donmuş zamanın içinde ilerleyen bir ağıt gibidir. Karanlık, filmin ana maddesidir. Işık  kutsal bir varlık gibi, yüzlere ve duvarlara temkinli biçimde değerek ilerler. Fontainhas’ın göçmen mahallelerinde yaşayan, görünmez kılınmış hayatlar, burada karanlığın içinden ağır ağır belirir. Film boyunca sıkça tekrar eden ev mekânı, hem bir mezar hem de bir tapınak gibidir.  Mekânın büyük bölümü siyaha gömülüdür; ışık ise yüzlere, duvarlara ya da bir elin kıvrımına çarparak onları karanlıktan söküp çıkarır.

Her plan, bir tablo gibi donmuştur; figürler hareket etmekten çok poz verir gibidir. Ancak bu “poz”, güzelliğin idealize edilmiş hâli değil, acının kristalleşmiş hâlidir. Işık, acıyı güzelleştirerek seyirlik hâle getirmez. Onu olduğu gibi, hatta belki olduğundan daha sert gösterir. Duvarların rutubeti, dar odaların basıklığı ya da geceye gömülmüş sokaklar yalnızca dekor değildir.  Işık çevresini karanlıkta bırakarak yalnızlığı çerçeveler. Bu çerçeve bir tecrit alanı gibidir.

Özellikle ev içi sahnelerde bu etki belirgindir. Vitalina bir odanın içinde ayakta durur; konuşur ya da susar. Işık yüzünü netleştirir ama odanın geri kalanı neredeyse yokluğa dönüşür. Bu yokluk, kurulmamış bir hayatın boşluğudur. Kocasının yokluğu, gelmeyen mektuplar, ertelenmiş bir birliktelik hepsi o karanlıkta toplanır.


Pedro Costa’nın sinemasında profesyonel oyunculuk ile belgesel gerçeklik arasındaki sınırlar silinir. Her plan, Caravaggio’yu andıran ışık kullanımıyla tablo estetiğine yaklaşır. Vitalina’nın gecikmiş gelişi, aslında sömürge sonrası tarihin gecikmiş adaletine dair bir metafor gibidir. Lizbon burada Avrupa’nın merkezi değil, kırılgan bir periferidir.

Vitalina Varela, seyir zevki kolay bir film değildir. Uzun planlar, düşük ışık, minimal hareket ve ağır diyaloglar sabırsız izleyiciyi dışarıda bırakabilir. Onu karanlıkta beklemeye zorlar. Vitalina ne zaman aydınlansa, çevresi daha da sessizleşir. Onun görünürlüğü arttıkça, dünyayla arasındaki mesafe de artar. Sanki ışık, onu hayata dahil etmek yerine, hayatın dışına atmıştır.


@detaycılarkulubu - Selçuk Tuna


 

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Yalnızlığın, Deliliğin ve Kimliğin Çözülüşü

Bir Saatin İçindeki Yedi Yıl

"Belki Düzelir" Tuzağı: Umudun Erteleyici Gücü