Kayıtlar

Kaygının Labirentinde Yürümek

Resim
    Dünyanın eşiğinde duran bu adam, etten ve kemikten ziyade kadim bir sızının ete kemiğe bürünmüş hâli gibidir. Doğduğu andan itibaren omuzlarında taşıdığı o görünmez küfe, ne bir marazın tortusudur ne de dış dünyanın hoyrat bir tehdididir. İnsanların çoğu kalplerindeki o meşhur “boşluktan” yakınırken, onun iç dünyası korkunç bir dolulukla maluldür; susturulamayan düşünceler, ihtimaller ve kaygılarla dolu ağır bir iç gürültüyle.  Onun gözünde dünya, içine doğduğu doğal bir yuva değil, her köşesi tuzaklarla örülmüş yabancı bir sahne ve her eylemi, ucu görünmez felaketlere çıkan bir iplik yumağı gibidir; her hareket, telafisi imkânsız bir hatanın ilk kıvılcımı gibi görünür. İnsanlar yürüdükleri zeminin katılığına iman ederken, o altındaki toprağın her an bir kum saati gibi boşalabileceğini hisseder. Onun için varlık, yokluğun ince bir buz tabakasıyla örtülmüş hâlidir. Sonra vicdanın aynası, her adımın gizli ölçüsü olan o tanıdık ses yükselir: annesinin sesi. İnsan büyür, ...

Beni Sev Ama Sana İhtiyacım Yok

Resim
  Bazı birliktelikler sevginin bereketli toprağında değil, ilginin kurak ve bencil kumlarında filizlenir. Sevgi, iki ruhun birbirine döküldüğü, birinin fısıltısının diğerinin kalbinde yankılandığı simetrik bir akıştır; bakışların birbirini doğurduğu bir aynadır. Oysa ilgi, muazzam bir oburlukla tek bir yöne doğru çağlar. Birinin varlığı, diğerinin uçsuz bucaksız benliğini besleyen bir kurbandan ibarettir. Biri, sistemin merkezindeki mağrur güneş olur; diğeri ise onun çekim kuvvetine kapılmış, kendi ışığından mahrum, sadece o görkemli kütleyi aydınlatmakla görevli dilsiz bir uydu. Adam, o akşam restoranın kapısından içeri girerken omuzlarında dünyanın en ağır yükünü taşıyordu. Sabahın ilk ışıklarıyla annesini kaybetmişti. İçinde devasa bir boşluk, boğazında düğümlenmiş bir feryat vardı. Sadece sığınmak, bir çift gözün içine bakıp "Gitti," demek istiyordu. Kadın, masaya oturduğu an adamın solgun yüzüne ya da titreyen ellerine bakmadı. Menüyü sertçe kapatıp garsona üstenci bir t...

İnsan gerçekten kendi kaderini mi yaşar, yoksa çok daha büyük bir hikâyenin içinde yalnızca bir an mı parıldar?

Resim
      İnsan gerçekten kendi kaderini mi yaşar, yoksa çok daha büyük bir hikâyenin içinde yalnızca bir an mı parıldar? Before the Rain, zamanın doğrusal bir çizgiden ziyade kendi kuyruğunu ısıran bir yılan gibi dairesel olduğunu fısıldayan, coğrafyanın kaderle, nefretin ise sessizlikle harmanlandığı sarsıcı bir ağıttır. Yağmurdan önce dünya garip bir sessizliğe bürünür. Hava ağırlaşır, rüzgâr bile nefesini tutmuş gibidir. Sanki doğa yaklaşan bir şeyin farkındadır; henüz gerçekleşmemiş ama çoktan kaderin içine yazılmış bir olayın. İnsan hayatı da bazen böyledir. Küçük bir bakış, yarım kalmış bir söz, tesadüfen kesişen iki yol… Hepsi görünmez bir zincirin halkaları gibi birbirine bağlanır. Bir yerde başlayan hikâye, başka bir yerde yankı bulur. Birinin korkusu başka birinin kaderine dönüşür, birinin seçimi başka birinin trajedisini hazırlar. Birbirine uzak görünen hayatların görünmez bağlarla nasıl birbirine dolandığını anlatan bir hikâyedir. Hikâye, üç ayrı parçadan oluşsa ...

Evdeki Mevsimler

Resim
  Elektrik tam akşamın en düşünceli saatinde kesildi. Odanın içindeki uğultu bir anda sustu; buzdolabının ince titreşimi, bilgisayarın fan sesi, lambanın sarı halkası… Hepsi yok oldu. Geriye, duvar saatinin sabırlı tik takları ve karanlığın ağır nefesi kaldı. Adam bir süre yerinden kıpırdamadı. Karanlıkta eşyaların yer değiştirdiğini sandı; sanki koltuk biraz daha yaklaşmış, masa biraz daha uzaklaşmıştı. İnsan ışık varken eşyaların yerini değil, kendini sabit sanıyormuş meğer. Kalktı, balkon kapısını araladı. Soğuk hava içeri doldu; gecenin kokusu vardı içinde. Islak beton, uzak bir yerden gelen soba dumanı ve çiçek açmaya hazırlanan bir ağacın belirsiz vaadi. Balkona çıktığında gökyüzü pırıl pırıldı. Elektrik olmadığı için şehir kendi ışığını söndürmüş, yerini göğe bırakmıştı. Sokak lambalarının sönmesiyle yıldızlar cesaret bulmuş gibiydi; her biri biraz daha yakına gelmiş, biraz daha çoğalmıştı. Samanyolu ince bir tül gibi uzanıyor, karanlığın içinde görünmez sandığı ihtimalleri ...

Kavramsal Hijyen ve Camdaki Kedi

Resim
Akşam. Oda loş. Adam koltuğa yayılmış, elinde çay bardağı. Halının üzerinde kedi var; kuyruğunu usul usul sallıyor. Adam konuşmaya başlıyor. Sanki karşısında bir insan varmış gibi ama sesi daha yumuşak, daha içten. Kediye insanların ellerini nasıl yıkadığını anlatıyor önce. Şehirlerin nasıl dezenfekte edildiğini, havanın filtrelendiğini… Sabunların antibakteriyel olduğunu, yüzeylerin steril, maskelerin koruyucu olduğunu söylüyor. Evlerin girişinde ayakkabıların çıkarıldığını, telefonların alkollü mendille silindiğini, kapı kollarının bile şüpheyle tutulduğunu anlatıyor. Mikroplara karşı hep birlikte tetikte olduğumuzu söylüyor. Misafir gelince kolonya uzattığımızı, çantaları bir köşeye bıraktırdığımızı, dışarıdan gelen her şeyi risk saydığımızı… Çocuklara günde kaç kere “ellerini yıkadın mı?” diye sorduğumuzu. Otobüste demirlere mendille tutunduğumuzu, asansör düğmelerine dirsekle bastığımızı… Kedi sıkılmış gibi ayağa kalkıyor. Uzun uzun geriniyor. Koltuğun üzerinden pencere kenarına a...

Birlikteyken Eksilmek

Resim
  Noah Baumbach’ın yazıp yönettiği Marriage Story , bir “aşkın bitişi” hikâyesi olmaktan çok, sevginin varlığını koruduğu hâlde ilişkinin neden sürdürülemez hâle geldiğini inceler. Charlie narsistik değildir; ancak merkezci bir karakterdir. Nicole başlangıçta bu yapının parçası olmayı seçer; fakat zamanla kendi oyunculuk kimliğinin eşinin kariyerine eklemlendiğini fark eder. “Onun hikâyesinde rol alan” kişi olmaktan çıkıp kendi hikâyesinin öznesi olmak ister. Boşanmaya giden ilk kırılma burada başlar: Sevgi sürerken özne olma ihtiyacı bastırılamaz hâle gelir.  Charlie kendini “iyi eş” olarak görür; Nicole’ün yeteneğini takdir eder. Ancak karar mekanizmaları çoğunlukla onun etrafında döner. Nicole uzun süre bunu adlandırmaz; çünkü çatışma çıkarmamak, düzeni sürdürmek daha kolaydır. Fakat inkâr edilen çelişki büyür. Boşanma aşamasına gelmelerinin temel nedeni, bu asimetrinin artık konuşulamaz değil, taşınamaz hâle gelmesidir. Artık i lişki dediğimiz şey iki tamamlanmış öznenin b...

Adres Yazılmayan Mektuplar

Resim
Kasabanın en yüksek tepesinde, rüzgârın hiç susmadığı bir yerde eski, terk edilmiş bir gözlemevi vardı; rüzgâr orada yalnızca esmez, zorla içeri girer, kapının aralığından sızar, çatlak camlardan ince bir ıslık gibi süzülür, kubbenin paslı kemerlerinde dolanırdı. Sanki içeride olup biteni öğrenmek, gördüklerini aşağıdaki evlere, dar sokaklara, kapalı panjurlara anlatmak istermiş gibi sabırsızdı. Kubbe pas tutmuştu ve yağmur yağdığında metalin üzerinde dolaşan damlalar uzak bir çan sesi gibi titrerdi; camlar çizik çizikti. Kapı her açıldığında uzun bir iç çekiş gibi gıcırdar, rüzgâr içeri dolardı; kırık camın kenarından kıvrılır, kubbenin demir kaburgalarında dolaşır, içeride yanan tek ışığın etrafında döner, sonra masanın başında oturan o siluetin yanına sokulur, sayfaları hafifçe kaldırır, mürekkebin kokusunu taşırdı; sanki onu her gün görmek, yoklamak, kollamak ister gibi.  Rüzgâr, her akşam aynı sabırsızlıkla geri döner; içeride hâlâ olup olmadığını anlamaya çalışır, ışık sönmüş...

Vitalina Varela

Resim
  F ilm, neredeyse donmuş zamanın içinde ilerleyen bir ağıt gibidir.  Karanlık, filmin ana maddesidir. Işık  kutsal bir varlık gibi, yüzlere ve duvarlara temkinli biçimde değerek ilerler. Fontainhas’ın göçmen mahallelerinde yaşayan, görünmez kılınmış hayatlar, burada karanlığın içinden ağır ağır belirir. Film boyunca sıkça tekrar eden ev mekânı, hem bir mezar hem de bir tapınak gibidir.  Mekânın büyük bölümü siyaha gömülüdür; ışık ise yüzlere, duvarlara ya da bir elin kıvrımına çarparak onları karanlıktan söküp çıkarır. Her plan, bir tablo gibi donmuştur; figürler hareket etmekten çok poz verir gibidir. Ancak bu “poz”, güzelliğin idealize edilmiş hâli değil, acının kristalleşmiş hâlidir. Işık, acıyı güzelleştirerek seyirlik hâle getirmez. Onu olduğu gibi, hatta belki olduğundan daha sert gösterir. Duvarların rutubeti, dar odaların basıklığı ya da geceye gömülmüş sokaklar yalnızca dekor değildir.  Işık çevresini karanlıkta bırakarak yalnızlığı çerçeveler. Bu çer...

Ruhun Aksesuarları / Betonların Arasında Yıldız Aramak

Resim
  Hepimiz birer narsist miyiz bu kalabalığın içinde? İnsan, sevdiğini bir aksesuar gibi ruhuna takar, onu bir kol saati ya da pahalı bir palto gibi taşır yanında.  Duymak istediğin tonlamayla konuşmasını, yaralarını tam da istediğin merhemle sarmasını bekler.   Seni akıllı buluyorsa sever, seni güçlü hissettiriyorsa taparsın. Başkasının gözbebeklerinde evimizi ararız. Sana senin istemediğin bir gerçeği fısıldamaya başladığında, sana seni değil de 'kendini' göstermeye kalktığında...  O elbiseyi sen diktin, düğmelerini sen ilikledin; şimdi  canlanıp nefes almaya başlayınca dikişler patlıyor değil mi ? Giyilen o elbiseler, ruha takılan o aksesuarlar, yansımaları aradığımız o gözbebekleri. Bir başkasının bakışında kendimize bir yer bulma telaşımız, o karanlık okyanusta boğulmuş olmalı. Artık ne seni onaylayan bir bakış var ne de seni sen yapan o tanıdık silüet. Karşındaki insanın yüzü, senin için bir ayna olmaktan çıktı; o gözbebekleri artık seni besleyen birer...

Bir Saatin İçindeki Yedi Yıl

Resim
  Toz fırtınalarıyla boğulan bir dünyadan, olay ufkunun kıyısına kadar uzanan hikâye, bilimin kesinliği ile insanın kırılganlığı arasında salınır.  Hikâye yeryüzünde başlar: kuraklık, verimsiz topraklar, daralan atmosfer ve matematiksel olarak hesaplanabilen bir çöküş. Doğa burada romantik değil; ölçülebilir, sert ve kayıtsızdır. Mısır tarlalarının arasından yükselen toz bulutları yalnızca estetik bir arka plan değil, entropinin gündelik hayata sızmış hâlidir. İnsanlık büyük ideallerini bırakmış, hayatta kalmanın mühendisliğine indirgenmiştir.   Dünya’daki yavaş tükenişten, bir kara deliğin olay ufkuna kadar uzanan sıçrama, mekânsal olduğu kadar düşünsel bir geçiştir. Olay ufku geri dönüşsüzlüğün sınırı yalnızca bir astrofizik terimi değil, varoluşsal bir eşiktir.  Bilim filmde tartışmasızdır. Denklemler nettir, zaman genişlemesi acımasızdır, kara delik pazarlık etmez. Uzay boşluğu kimseye ayrıcalık tanımaz. Bu kesinlik karşısında insan son derece kırılgandır: Y...

Gitmenin Yuvarlak Hâli

Resim
  Sevdiği adamdan iki gündür haber alamıyordu. Telefonu sessizde değildi, interneti çekiyordu, şehir yerindeydi. Ama ondan bir mesaj yoktu. İşte tam o boşlukta, sevdiğini kaybetme korkusu bütün ağırlığıyla içeri sızdı. İki gün önce konuştuklarında sesinin içinde hafif bir geri çekilme sezmişti. Cümleleri kısalmış, aralara küçük suskunluklar girmişti. “Biraz yorgunum,” demişti sadece. Ama o yorgunluk, bedensel değildi; sanki bir kararın eşiğinde duran birinin yorgunluğu gibi. O an üstüne gitmemişti. Şimdi o suskunluk büyüyerek geri dönüyordu. Son haftalarda da bir şeyler değişmişti. Daha az plan, daha az temas, daha az “biz”. Kendisine uzak davranmasının nedenini bir türlü anlamıyordu. Bir hata mı yapmıştı? Fazla mı üzerine gitmişti? Çok mu sevmişti?  Son konuşmalarını tekrar tekrar düşünüyor, cümleleri geri sarıyor, ses tonlarını çözmeye çalışıyordu. Sanki görünmez bir yerde saklı duran cevabı bulabilirse, bu mesafeyi de geri alabilecekti. O, salonda oturuyordu; çay bardağını...