Kayıtlar

Sayısal Tanrılar ve Son Sığınak

Resim
  İnsanlık, kadim zamanlardan beri aynadaki aksine bakıp orada bir ilah görmeye yeltendi. Kendi hudutlarını aşmak isteyen, ölüme meydan okuyan ve nihayetinde yarattığı o devasa büyüklük karşısında kendi dehşetine düşen trajik bir özne. Zihnin, bir kafes gibi algıladığı bedenden sıyrılıp sayısalın o mutlak elektriksel boşluğuna aktığı an, yalnızca teknik bir sıçramayı değil ; ontolojik bir yarılmayı, metafizik bir uçurumun kıyısında beliren varoluşsal bir kopuşu ifade eder . Burada felsefenin en çetin problemi olan bilinç ile o ele avuca gelmez ruh kavramı arasındaki derin uçuruma bakmak gerekir. “ Bilinç; zihnin kendi varlığını algılama, deneyimleme ve anlamlandırma yetisidir .” Ancak bu tanım, bir yapay zekânın veri işlemesi ile bir insanın gün batımını izlerken hissettiği o hüzünlü hayranlık arasındaki farkı açıklamaya yetmez. İşlevsel bilinç; veriyi işleme, problem çözme ve tepki verme kapasitesidir. Bu, bugün sahip olduğumuz yapay zekâların yaptığı şeydir. Bir algoritma, b...

Görülme Arzusunun Karanlığı: Pearl Üzerine

Resim
  Pearl, korkunun yalnızca kanla değil, bastırılmış arzularla da yazılabileceğini gösteren rahatsız edici bir ağıt gibidir. Filmde görülmeyi saplantı hâline getirmiş bir insanın iç çürümesine şahit oluruz. Yönetmen Ti West, korkuyu dışarıdan gelen bir tehdit olarak değil, insan ruhunun içinde yıllarca biriken sessizliğin patlaması olarak kurar. Bu yüzden Pearl’i izlemek bir korku filminden çok, yavaş yavaş deliliğe dönüşen bir yalnızlığın içine düşmek gibidir.  Filmin geçtiği çiftlik adeta Pearl’ün zihninin kendisidir. Dar, boğucu, dış dünyadan kopmuş bu alan, onun bastırılmış hayatını temsil eder. Birinci Dünya Savaşı’nın gölgesindeki Amerika’da yaşayan Pearl, hasta babasına bakmak zorunda kalan, otoriter annesi tarafından sürekli bastırılan genç bir kadındır. Fakat onun içinde taşan başka bir hayat vardır: sahneye çıkmak, izlenmek, sevilmek, hayranlık uyandırmak. Pearl sıradan olmak istemez. Dünyanın onu fark etmesini ister. İçindeki açlık yalnızca özgürlük arzusu değildir; ...

Gözetim Toplumunun Belgesi: Dash-Cam Şiddeti ve Gerçeklik

Resim
  Siyah Polis, sinemanın bir yüzleşme sahası olduğunu kanıtlayan, öfke dozu yüksek bir yapım. Bu film, sıradan bir toplumsal eleştirinin ötesine geçerek; devletin karanlık bilinçaltına yapılan bir yolculuğa dönüşür. Görüntüler izleyicinin önüne bir seyirlik olarak serilmez; kirli, boğucu ve huzursuz bir sağanak gibi doğrudan üstüne boşalır. Seyirciye o konforlu, sterilleştirilmiş ahlaki mesafeyi çok görür; onu koltuğundan söküp alır ve suçun tam ortasına, korkunun o tekinsiz merkezine  bırakır. Daha ilk başında geleneksel sinemanın o steril güzellik arayışını reddederek estetiği bilinçli bir biçimde parçalar. Bu karanlık yolculuğun katmanlarından biri, Cory Bowles’un kurgu ile gerçeği birbirinden ayıran çizgiyi kasten silikleştirmesidir. Film, yalnızca kurmaca bir hikaye anlatmaz; bir noktadan sonra bir dokümanter-dehşete dönüşür. Bu noktadan sonra artık bir film seyretmezsiniz; baskının ve klostrofobinin içinde sıkışmış bir bilincin labirentine hapsolursunuz. Görüntülerin e...

Ödünç Gözlük

Resim
  Deniz’in o duru, şiirsel ve dinginleşen dünyası, her geçen gün daha da şeffaflaşıyordu. Renkler daha canlı, sesler daha melodik, insanlar daha katlanılabilirdi. Artık sabahları kalbi sıkışarak uyanmıyor, aksine bir pamuk şekerinin içinde süzülüyormuş gibi hafif hissediyordu. Dışarıdan bir motosiklet sesi geçti. Uzaktan bir köpek havladı. Apartmanın üst katında biri musluğu kapatmayı unutmuş gibiydi; boruların içinden ince bir su uğultusu geliyordu. Deniz, uzun zamandır ilk kez seslerin katmanlarını ayırabiliyordu. Sanki dünya, yıllardır üst üste binmiş şeffaf tüllerden oluşuyordu da biri o tülleri yavaşça kaldırmıştı. Kumaşın tenine değen pütürünü hissediyordu. Hayat onun içinden hızla geçen bulanık bir tren manzarasıydı. Şimdi ise her şey durmuş gibiydi. Eskiden sabahları gözlerini açar açmaz, beyninin içinde görünmez bir toplantı başlardı. Yapılması gerekenler, yetişmeyen işler, cevap verilmeyen mesajlar, geçmişte söylediği bir cümle, gelecekte olabilecek kötü ihtimaller… Hepsi...

Kırılan Kalem Ucundan Sızan Hakikat

Resim
  Mutfak masasındaki o son yıkım anına gelmeden aylar önce, Özgür’ün ruhu sessiz bir çekilmenin sularında yıkanmaya başlamıştı. Şehrin gürültülü ve sığ dokusu, Özgür’ün üzerine giydiği o "başarılı aile babası" kostümünden sızmaya, içeriye yabancı bir serinlik bırakmaya başlamıştı. Bazı sabahlar uyandığında, evin içindeki ışık bile farklı görünüyordu; sanki yıllardır yaşadığı hayatın üzerine ince, görünmez bir tül çekilmişti. Her şey yerli yerindeydi ama hiçbir şey tam olarak olması gerektiği gibi hissettirmiyordu.  Son zamanlarda zihni, her şeyi olduğundan daha sert, daha çıplak algılamaya başlamıştı. İnsanların yüzlerindeki yapmacıklığı, konuşmalarındaki tekrarları, evin içindeki sessizlikleri bile fazla yoğun hissediyordu. Ama bütün bunların içinde tuhaf başka bir şey daha vardı:  Bazen bir cümleyi neden kurduğunu unutuyor, bazen birkaç saniyelik boşluklarda içinden geçen kişinin gerçekten kendisi olup olmadığını ayırt edemiyordu.  İlk tuhaflık, bir pazar kahv...

Liza, the Fox-Fairy

Resim
  Dünya, bazıları için geniş bir oyun alanı değil; kenarları keskin ve üzerine bir türlü oturmayan emanet bir elbise gibidir. Liza, o elbiseyi çocukluğundan beri üzerinde taşıyan, dikiş yerleri ruhuna batan o kadınlardan biriydi.  Liza’nın yalnızlığı, mutfaktaki tozlu bir kavanozun içindeki bekleyişe benzerdi. Kimsenin elini uzatmadığı, ışığın süzülüp geçtiği ama asla ısıtmadığı o kuytu köşe... Bu ağırlığı taşımak zordur. İnsan, yalnızlığıyla baş başa kaldığında içindeki boşluk bir canavara dönüşmesin diye, onu ehlileştirecek bir masal uydurur. Liza da kendine en zarif, en hüzünlü maskeyi seçti: O bir tilki perisiydi. İnsan bazen güçlü yanlarıyla değil, tam da saklamak için ömrünü harcadığı çatlaklarıyla tanınmak ister. Liza’nın özlemi buydu: Kusurlarının üzeri örtülmeden, ama onlara rağmen değil onlarla birlikte kabul edilmek. Lanet ise insanı zamansız bir suçluluğa hapseder. Liza, birinin bu iki kelime arasındaki farkı anlayacak kadar dikkatli, ama o farkı yüzüne vurmayacak ...

Petrikorun Kimyası

Resim
  Bir kahraman, eylemlerinin sonucunda bir isim kazanır; o ise eylemlerinin sonucunda ismini biraz daha kaybediyordu. Bir anahtar, kapıyı açtığı sürece kıymetlidir; dişleri aşındığında ya da kilit değiştiğinde ise sadece bir metal parçasıdır.  Değerli olan yaptığıydı, kendisi değil.  O, bir kahraman değil; sadece çok kullanımlık bir anahtardı. Bir adam vardı, ama bu cümle daha baştan yanlıştı. Çünkü o adam aslında bir tane değildi; ya da belki hep aynıydı, sadece eski bir bilgisayar dosyasının "farklı kaydet" tuşuna basılmış hali gibi her seferinde biraz daha yıpranarak kabuk değiştiriyordu. Adının bir önemi yoktu, çünkü adı her öldüğünde onunla birlikte anlamını biraz daha kaybediyordu. Pürüz dedikleri şey; bir kadının gülüşüne dalıp gitmesi, yağmurun kokusunu sevmesi, o koku, adamın kodlanmış benliğinin altına gizlenmiş olan hayvanı uyandırıyordu. Yağmurun kokusu dünyayı bir "yuva" olarak hatırlatıyordu. Ya da ölmeden önceki o son saniyede hissettiği o muazzam...

Gold Üyelik

Resim
Selin hayatının sonunda “premium”a geçtiğine inanıyordu. Standart hayatın sıradan acıları vardı; premium hayatın ise tasarlanmış acıları olmalıydı. Eğer yeterince kaliteli yaşarsa, dertlerin de daha zarif hale geleceğini düşünüyordu. Belki üzülecekti ama iyi kahve içerken üzülecekti. Belki yalnız kalacaktı ama estetik bir salonda yalnız kalacaktı. Sanki hayat, doğuştan herkese verilen standart bir paketle başlıyor; ama yeterince çalışır, yeterince kazanır ve doğru markaları seçersen bir üst sürüme geçebiliyordun. Selin uzun zamandır buna inanıyordu: İnsan kaderini değilse bile, kullandığı ürünlerin segmentini değiştirebilirdi. Telefon, iletişim aracı olmaktan çıkmış, kişisel bir statü nişanına dönüşmüştü. Bildirim sesi bile sıradan insanlardan farklıymış gibi geliyordu kulağına. Sanki banka mesajları, düşük bakiyeyi bile daha asil bir tonla haber veriyordu. Eskiden marketten aldığı hazır kahveleri içerdi; suyu kaynatır, tozu döker, karıştırırdı. Şimdi ise sabahları kahve hazırlamak...

Duygusal Ekonomi ve Tecrübe Zehirlenmesi

Resim
  Aşağıda, dar sokağın loş ışığı altında beyaz hatchback sonunda yerine oturduğunda, adam direksiyonu iki eliyle sıkıca kavramış halde birkaç saniye öylece kaldı. Sanki park ettiği şey yalnızca araba değil, aynı zamanda ilişkinin kırılgan dengesiymiş gibi dikkatliydi. Kadın ise hemen camın kenarına eğildi, başını içeri uzatıp hızlı hızlı konuşmaya başladı. “Ben sana biraz daha kır dedim, fazla çevirdin,” dedi; sesi kızgınlıktan çok telaşlıydı. Bu, uzun yılların rahatlığıyla söylenmiş bir azar değildi. Kelimelerin içinde hâlâ açıklama yapma zorunluluğu vardı. Adam da ona alışkın birinin rahat sabırsızlığıyla değil, yanlış anlaşılmaktan korkan birinin tedirginliğiyle cevap verdi. “Tamam ama bir anda üç şey söyledin, hangisini yapacağımı şaşırdım.” Bu cümlede savunmadan çok kendini beğendirme çabası vardı; hâlâ kavga ederken bile haklı görünmekten ziyade, yetersiz görünmemeye çalışıyordu. Kadın bir an geri çekildi, montunun cebine ellerini soktu. Üzerinde adamın ceketinden büyük duran...

Arındıran Ateş

Resim
  Anne  Zamanın henüz yorulmadığı, mekânın ise sonsuz bir boşlukta tek başına soluk alıp verdiği o ilk şafakta; ahşap ve taştan değil, merhamet ve emekten inşa edilmiş bir Mabet yükseliyordu. Bu evin her bir tahtası, toprağın en derin köklerine bağlıydı; duvarları nefes alıyor, pencereleri dünyanın uyanışına bakıyordu. Mabedin kalbinde ise Kadın vardı. O, toprağın kızı, hayatın kadim nefesiydi. Elleriyle duvarlardaki çatlakları sıvıyor, dokunuşuyla soğuk zemine can veriyor, varlığıyla bu kapalı evreni bir rahme dönüştürüyordu. O, sessizce var eden, karşılık beklemeden besleyendi. Evin loş odalarında saklı olan Adem ise, göğsünde binlerce kelime ve dindirilemez bir açlık taşıyordu. O, yokluğun sessizliğini kendi sesiyle yırtmak isteyen bir fırtınaydı. Kadın’ın sunduğu sükûnet, O, tapınılmak istiyordu; kendi yansımasını başkalarının gözlerinde bir Tanrı gibi görmek için can atıyordu. Kadın hayatı dokuyor, Adem ise o hayatı bir sahnede sergilemek için kapıları ardına kadar açıy...

Yazarın Tıkanıklığı ve Yüzleşme Senfonisi

Resim
  İmleç bir süre bekledi, sonra beklenmedik bir şey oldu. Ekrandaki o siyah çizgi, yazarın gözlerinin önünde kontrolden çıkarak titremeye başladı. Sanki metalik bir kalp çarpıntısına tutulmuş, “hadi ama bir şey yaz artık” diye sinir krizi geçiriyordu. “Bir karakter girer…” cümlesinin hemen altına, yazarın parmakları klavyeye dokunmadığı halde yeni bir satır eklendi: Karakter: “Yalnız, kapı kilitliymiş. Giremedim. Öylece bekliyorum koridorda, haberin olsun. Hem biraz cereyan var, romatizmam azdı.” Yazarın gözleri fal taşı gibi açıldı. Sandalyesinden öyle bir fırladı ki, az önce tavana bakarak kurduğu o melankolik sanatçı pozu paramparça oldu. Ekrana yaklaştı, gözlüklerini düzeltti. Halüsinasyon mu görüyordu? Kahveyi fazla mı kaçırmıştı? Yoksa varoluş sancısı sonunda dijital bir deliliğe mi evrilmişti? Titreye titreye ellerini klavyeye koydu ve yazdı: “Sen de kimsin?” Ekran hiç beklemeden cevap verdi: Karakter: “Az önce ‘girer’ dediğin kişiyim işte. İsmim de yokmuş üstelik. ‘Bir kara...