Kayıtlar

Fenomenlerin Anlamını Algılama Kapasitesi ve Sinema Deneyimi

Resim
İnsanın dünyayı anlama kapasitesi, yalnızca gözlem ve duyusal algı ile sınırlı değildir; aynı zamanda deneyimlerin, bilinç süreçlerinin, duyguların ve kültürel kodların birbirine dokunduğu bir fenomenoloji çerçevesinde ortaya çıkar. Bu kapasite, insanın dünyayla kurduğu ilişkinin ontolojik özünü oluşturur. Bu öz; gözlem, duygu, düşünce ve anlam üretiminin birleştiği bir sürecin içinde yoğrulur. Sinema, bu kapasitenin somut biçimde deneyimlendiği en etkili alanlardan biri olarak öne çıkar. Film sahneleri, teknik ve görsel unsurların ötesine geçerek izleyiciyi hem duygusal hem de düşünsel bir yolculuğa davet eder; böylece izleyicide, fenomenlerin ardındaki anlamı sezme kapasitesi artar, canlanır ve hayat bulur. An lamını algılama kapasitesi olmadan bu sahneler yalnızca görsel imgeler hâlinde kalır; derinlik, metafor ve anlamın bütünselliği ortaya çıkmaz. Fenomen kavramı, felsefi olarak nesnelerin veya olayların insan bilincine yansıyan görünüşünü ifade eder. Sinemada sahneler, ışık, renk...

Gerçek Kavgamız Kiminle ?

Resim
Alejandro González Iñárritu’nun Birdman or (The Unexpected Virtue of Ignorance) filmi, eski bir süper kahraman yıldızının sahneye dönüş mücadelesini anlatırken, derinlerde modern insanın kimlik, ego ve yaratıcı özgürlük arayışını psikolojik ve felsefi bir düzlemde işler.  Riggan Thomson, popüler kültürün ve geçmişteki başarılarının gölgesinde yaşamaktadır. Film, Riggan’ın Broadway’de sahneye koyduğu oyun aracılığıyla hem kendini ispat etme arzusunu hem de içsel krizini gözler önüne serer. Riggan’ın zihnindeki sesi, onun ego ve özdeğer algısının dışavurumudur; Eleştirir, küçümser ve yönlendirir, bireyin içsel çatışmasını somutlaştırır ve izleyiciye egonun hem motive edici hem de yıkıcı doğasını gösterir. Kendini başkalarının onayıyla ölçmek zorunda kalması içindeki krizi sürekli tetikler. İzleyici, Riggan’ın uçuşunu fiziksel bir olay mı yoksa zihinsel bir metafor mu olarak yorumlayacağına karar vermek zorundadır ve bu durum filmi klasik bir anlatının ötesine taşır;  İzleyici Ri...

Sinematik bir Meditasyon

Resim
Samsara (2011) - Sinematik bir Meditasyon Ron Fricke’nin Samsara’sı, sinematik bir meditasyon,görsel bir ontoloji denemesidir;  filmde, sözel dilin yokluğu, izleyiciyi yorumlamaya ve deneyimlemeye zorlar; böylece, fenomenolojik bir gözlem sunan aynaya dönüşür. Samsara, yaşamın, doğanın ve insan uygarlığının birbirine örülü sonsuz döngüsünü, sessiz bir alegori olarak sunar. Film, varoluşun ritmini anlamak, deneyimlemek ve onun ontolojik anlam katmanlarını sezgisel olarak kavramak için bir davettir. Samsara kavramı, yani varoluşun sonsuz döngüsünü, doğum, yaşam, ölüm ve yeniden doğuş  mekân ve zamanın çeşitli düzlemlerinde temsil eder. Bu döngü, insanın evrendeki geçici ve kırılgan konumunu, aynı zamanda doğanın ve kozmosun zamansız sürekliliğini şiirsel bir dille anlatır. Dağların ve çöllerin muteber sessizliği ile fabrikaların, şehirlerin ve modern teknolojinin mekanik gürültüsü arasındaki diyalektik, insan uygarlığının doğadan kopuşunu ve modern varoluşun boşluğunu sembolize ...

Masumiyetin Yıkımı

Resim
  Masumiyetin Yıkımı   Come and See” (1985) orijinal adıyla “Idi i smotri”  sinema tarihinde savaşın dehşetini en çarpıcı ve yıkıcı biçimde gösteren filmlerden biridir. Yönetmen Elem Klimov, burada yalnızca bir savaş filmi çekmez; insan ruhunun, masumiyetin ve kötülüğün sınırlarını sorgulayan bir felsefi travma anlatısı yaratır. Film, II. Dünya Savaşı sırasında Nazi işgalindeki Belarus’ta geçer. Köylü bir çocuk olan Florya (Aleksei Kravchenko), ormandan bulduğu tüfekle partizanlara katılmak ister. Ancak kısa sürede savaşın kahramanlık değil, tam bir insanlık yıkımı olduğunu deneyimler. Filmin adı İncil’in Vahiy Kitabı’ndan gelir: “Gel ve gör.” Bu ifade, seyirciye bir davettir  insanlığın kendi yarattığı cehenneme tanıklık etme çağrısı. Filmin başında Florya çocukça bir heyecan taşır. Ancak savaş ilerledikçe yüzü adeta insanlığın çürümesini simgeleyen bir maskeye dönüşür. Film boyunca onun yüzündeki yaşlanma  neredeyse makyaj değil, psikolojik bir süreç...

İnsanlık Kendini İzliyor

Resim
  Roy Andersson’un “Songs from the Second Floor” (2000) filmi, modern insanın varoluşsal krizini absürd, tablolaşmış ve dondurulmuş bir dünya içinde anlatan en özgün yapıtlarından biridir. Bu film, aslında bir hikâye anlatmaz bir medeniyetin ruhsal çöküşünü gösterir. Film, İsveç’te, gri bir şehirde, birbirinden kopuk onlarca kısa sahneden oluşur. Bu sahnelerde; insanlar bekler, konuşmaz, saçma işler yapar, birbirlerine yabancıdırlar. Bir adam işini kaybeder, diğeri bir yangında mallarını kurtarmaya çalışırken kül olur, biri kehanetlere inanır, biri ise ölüye dua eder ama hiç kimse duymuyor gibidir. Andersson, hikâye yerine durum anlatır. Bu durumlar, bir araya geldiğinde modern dünyanın manevi enkazını oluşturur. Filmin tonunda, Samuel Beckett’in tiyatrosu, Kafka’nın bürokrasisi, Bergman’ın Tanrı sessizliği ve Ionesco’nun absürd mizahı buluşur. Işık sanki güneş bin yıldır doğmamış gibidir, İnsanlar solgun, makyajla zombileşmiş gibidirler. Zaman donmuştur. Bir an sonsuza kadar s...

Bir Filmin İyi ya da Kötü Olduğuna Nasıl Karar Veririz?

Bir filmi izlerken “iyi” ya da “kötü” dediğimizde aslında neye karar vermiş oluruz? Bir eserin değeri, yalnızca teknik mükemmelliğinde mi yatar, yoksa bizimle kurduğu görünmez duygusal bağda mı? “İyi film” derken, aslında kendi iç dünyamıza dair bir yargıda bulunuruz çünkü her estetik değerlendirme, farkında olmasakda, bir tür ayna deneyimidir. Her şeyden önce, bir filmin “iyi” olup olmadığını belirleyen şey, izleyicinin bilinç yapısı ve duygusal donanımıdır . Aynı filmi iki kişi izler; biri büyülenir, diğeri sıkılır. Bu fark, filmin kendisinden çok izleyenin “alıcı istasyonu” ile ilgilidir. Psikolojide, algının hiçbir zaman nötr olmadığı bilinir. Gördüğümüz, aslında “seçtiğimiz” şeydir. Dolayısıyla bir film, her seyircide başka bir film haline gelir. Yönetmen bir anlam yaratır, ama o anlamın şekli her zihinde yeniden doğar. Bu yüzden iyi film, çoklukla karşılaşılabilen bir filmdir; tek bir doğrusu yoktur, ama her bir seyircinin içsel labirentine giden gizli bir kapı sunar.“İyi film”...

Rus Hazine Sandığı

Resim
Russian Ark ( Rus Hazine Sandığı) , tek plan formuyla sadece teknik bir cesaret gösterisi değil; sinemayı zamanın etiğini tartışmaya çağıran bir düşünce deneyi olarak okumak mümkündür. Kesintisiz kameranın müzenin koridorlarında akması, geçmişi bir dizi anıdan ziyade sürekli bir şimdinin katmanları olarak hissettirir.  Geçmiş “olmuş bitmiş” değil, sürekli olarak şimdiyi düğümleyen bir varoluş boyutudur. Film boyunca, anlatıcıyla birlikte anonim bir rehber eşliğinde Rusya’nın kültürel belleğini taşıyan Hermitaj Müzesi’nde dolaşırız. Mekân, sadece sanat eserlerini sergileyen bir yer değil, geçmişin hayaletleriyle dolu bir zaman gemisine dönüşür. Müze burada depolanan eserlerin toplamı değil; yaşayan bir palimpsest’dir. Tablo, kostüm, heykel yalnızca gösterilen obje değil, aynı zamanda tarihin tanıkları ve söylem ortaklarıdır. Kamera onlarla konuşurcasına dolaşırken, biz izleyiciler de artık nesnel bir gözlemci değil, tarihin şahitliğini üstlenen (ve sorumluluk alan) taraf haline ...

Baktığını görmek, gördüğünü hissetmek, hissettiğini sorgulamak.

Baktığını görmek, gördüğünü hissetmek, hissettiğini sorgulamak. Görünenden Derine: Attila Marcel’de Anlamın Katmanları ve Düzanlamdan Alt Metne Sessizliğin Felsefi Yolculuğu.  Bir filmin alt anlamlarını, sembollerini, ince işçiliklerini görebilmek için yalnızca “bilgi” değil, aynı zamanda törpülenmemiş, ince, duyarlı bir estetik algı gerekir. Bu aslında hem bir göz terbiyesi hem de bir zihin pratiğidir.  Günümüzün hız çağında her şeyi hızlı tüketiyoruz. Estetik algıysa yavaşlamayı ister. Film izlerken, sahnelerin ritmini, renklerin yerleşimini, kamera hareketlerini sindire sindire gözlemlemek gerekir. Estetik algı sadece “görmek” değil, “hissetmek”tir. Bir filmde rahatsızlık, huzur, merak veya boşluk hissettiğinde, kendine sor: “Neden böyle hissettim?” O duygu seni alt anlamlara götürür. Çünkü yönetmen çoğu kez bu duyguyu yaratmak için sembolleri, renkleri, ritimleri seçmiştir. İnce estetik algı, hem merak ve sezgiyle bakmayı, hem de felsefi/eleştirel okuma alışkanlığı gelişti...

Bir filmi metin gibi ele almak

Sahneleri, sembolleri, sinematografiyi, karakterleri ve anlatı yapısını çözümlemek  film okumak demektir. Burada amaç, filmin görünür yüzeyinin altındaki anlam katmanlarını “çözmek”tir. Daha analitik, akademik ve sistematik bir yaklaşımı çağrıştırır. Film yorumlama ise daha çok kişisel bakış açısını, filmi izleyicinin kendi deneyimleri ve düşünceleriyle harmanlayarak ortaya koymayı içerir. Daha öznel, daha serbesttir. “Ben bu filmde şunu hissettim, bana şunu düşündürdü” gibi. Okuma, yalnızca görünen anlamı almak değil; metindeki (ya da filmdeki) gizli boşlukları, çelişkileri, ertelenmiş anlamları ortaya çıkarmaktır.  Her film bir “metin”dir; ama bu metin tamamlanmış ve kapalı değil, sürekli ertelenen (différance) bir anlam sürecidir. Filmdeki semboller, kamera açıları, sessizlikler, hatta dışarıda bırakılan şeyler bile anlamın parçasıdır. Filmin kendini nasıl sunduğunu, ama aynı zamanda bu sunumun nerede çatladığını göstermek. Örneğin: Bir film kahramanlık hikâyesi gibi görünü...

Kahramanın yolculuğu arketipiyle bilinmeyene adım atma ve dönüşüm filmi

Resim
T he Secret of Kells (2009, Tomm Moore & Nora Twomey) hem görsel dili hem de alt metinleriyle çok özel bir animasyon.  El çizimi, İrlanda mitolojisi ve Kelt sanatından esinlenen görsel tasarım  9. yüzyılda İrlanda’daki Kells manastırında yaşayan genç keşiş Brendan’ın, karanlık güçlerle savaşırken sanatın ve hayal gücünün gücünü keşfetmesi. Brendan, Kells manastırında yaşıyor. Amcası Cellach, manastırı Viking saldırılarına karşı kalın duvarlarla korumaya çalışıyor. Manastıra gelen usta illuminatör Aidan, Brendan’a büyülü bir kitap üzerinde çalıştığını söylüyor. Bu kitap aslında ünlü Kells Kitabı (Book of Kells), yani İrlanda sanatının en önemli eserlerinden biri.  Brendan, kitabı tamamlamak için ormana giriyor ve burada mistik bir varlık olan Aisling (selkie/ruhani varlık) ile tanışıyor. Yolculuğu boyunca hem doğa ile uyum kurmayı hem de korkularını aşmayı öğreniyor. Hikâye, korku ve güvenlik takıntısı (duvarlar) ile sanat ve hayal gücünün açtığı yollar arasındaki karş...

Varoluşun Absürtlüğü Üzerine Bir Alegori

Resim
  Eğer Tanrı varsa, neden masumlar acı çeker? Film bu soruyu sorar ama cevaplamaz. Bu yüzden Serious Man, teodise problemini modern sinemada iyi işleyen yapımlardan biridir. Joel ve Ethan Coen’in 2009 yapımı A Serious Man filmi, görünüşte sıradan bir adamın başına gelen dertleri konu edinirken, aslında Yahudi geleneği, teolojik sorular ve varoluşun absürtlüğü üzerine  felsefi bir metin sunar.  Film, 1960’ların Amerikan taşrasında yaşayan fizik profesörü Larry Gopnik’in hikâyesini anlatır. Larry, ailevi sorunlar, işyerindeki entrikalar, öğrencilerle yaşadığı etik sıkıntılar ve dini rehberlik arayışları arasında sıkışmış bir figürdür. Ancak tüm bu çabalarına rağmen, “anlam” arayışı sürekli ertelenir ve evrenin adaletsizliği Larry’nin üzerine çöker. İncil’de Eyüp, hiçbir suçu olmadan Tanrı’nın sınavlarına maruz kalır ve malını, ailesini, sağlığını kaybeder. Larry’nin hikâyesi de buna benzer şekilde ilerler. Karısı Judith onu terk eder, kardeşi Arthur sürekli başına bela açar...

Hatırlamanın ve Unutmanın Melodisi

Resim
Chomet (Les Triplettes de Belleville, L’Illusionniste) gibi animasyonla tanınmış bir yönetmenin ilk filmi.  Attila Marcel”, görünüşte tuhaf, absürt bir komedi dram gibi dursa da aslında hafıza, travma ve kimlik üzerine bir yolculuk. Paul’ün hikâyesi, geçmişin yükünü taşıyan herkes için evrensel bir anlam barındırıyor. Hatırlamadan özgürleşmek mümkün değil, ama hatırlamak da acı verici bir yolculuk. İki Hala, toplumsal normların ve ailevi baskının karikatürize edilmiş halleridir. Sevgi adı altında kontrol, disiplin ve “uygunluk” dayatırlar. Paul’ün kimliğinin gelişimini engellerler. Onların obsesif ritüelleri, bireysel özgürlük karşısında geleneksel otoriteyi simgeler. Chomet, masalsı bir dille çok ağır bir psikolojik süreci anlatıyor. Karakterler abartılı, dekorlar teatral, olaylar masalsıdır. Bu, hikâyenin travmatik gerçekliğini hafifletirken aynı zamanda izleyiciye ironik bir mesafe sunar. Halaların soğuk ve katı dünyası pastel ve donuk renklerle, Mme Proust’un dünyası ise sıcak,...

Ulaşılamayan aşk, Yabancılaşma ve Zamanın Geçişi

Resim
Wong Kar-wai, sinemasında sıkça işlediği “ulaşılamayan aşk”, “yabancılaşma” ve “zamanın geçişi” temalarını en yoğun şekilde In the Mood for Love’da bir araya getirir. Film, 1962 Hong Kong’unda, dar ve kalabalık apartman dairelerinin, loş koridorların ve sokak lambalarının arasında gelişen, ama hiçbir zaman “tam anlamıyla” yaşanamayan bir aşkın hikâyesini anlatır. Zamanın ritmi, yavaşlatılmış sahneler, tekrar eden müzikler ve geçişler aracılığıyla sürekli hissedilir. Karakterlerin hayatlarında bir “doğru zaman” yoktur; hep biraz geç, biraz eksik, biraz yanlış anda buluşurlar. Wong Kar-wai çoğu sahneyi kapı aralıklarından, aynalardan veya dar kadrajlardan çeker. Bu, izleyiciye “gizlice izliyoruz” hissi verir. Karakterler de sanki hep bir kafesin içinde gibidir. Sonunda ise her şey geçmişin gölgesinde kalır. Wong Kar-wai’nin sinemasında aşk çoğu zaman yakalanamayan bir hayaldir. İki karakterin yakınlaşması her defasında bir bakış, bir omuz teması ya da bir merdiven başında duran sigara du...