İnsanlık Kendini İzliyor
Roy Andersson’un “Songs from the Second Floor” (2000)
filmi, modern insanın varoluşsal krizini absürd, tablolaşmış ve dondurulmuş bir dünya içinde
anlatan en özgün yapıtlarından biridir. Bu film, aslında bir hikâye anlatmaz bir
medeniyetin ruhsal çöküşünü gösterir. Film, İsveç’te,
gri bir şehirde, birbirinden kopuk onlarca kısa sahneden oluşur. Bu sahnelerde;
insanlar bekler, konuşmaz, saçma işler yapar, birbirlerine yabancıdırlar. Bir
adam işini kaybeder, diğeri bir yangında mallarını kurtarmaya çalışırken kül
olur, biri kehanetlere inanır, biri ise ölüye dua eder ama hiç kimse duymuyor
gibidir.
Andersson, hikâye yerine durum
anlatır. Bu durumlar, bir araya geldiğinde modern dünyanın manevi enkazını
oluşturur. Filmin tonunda, Samuel Beckett’in tiyatrosu, Kafka’nın bürokrasisi,
Bergman’ın Tanrı sessizliği ve Ionesco’nun absürd mizahı buluşur. Işık sanki
güneş bin yıldır doğmamış gibidir, İnsanlar solgun, makyajla zombileşmiş gibidirler.
Zaman donmuştur. Bir an sonsuza kadar sürer.
Bu estetik tercihler, izleyiciyi
pasif bir tanık değil, tanrısal bir gözlemci konumuna yerleştirir. Andersson’un
dünyasında sinema, “göz kamaştıran bir hikâye” değil, “utanılacak kadar insani
bir aynadır.” Filmde herkes birbirine yabancıdır; insanlar konuşmaz,
konuşsalar da kimse dinlemez. Toplum bir arada ama ruhen çökmüşhâldedir.
Bir adam oğlunun deliliğine ağlarken,
çevresindekiler “dolar ne kadar oldu?” diye sorar. “İnsanlığın bu kadar
ilerledikten sonra hâlâ duygusal olarak taş devrinde oluşu” Andersson’un temel
eleştirisidir. Andersson’un Tanrısı, Bergman’ınkine benzer biçimde yok
değil, ama bizimle konuşmaktan vazgeçmiş gibidir. İnanç, artık sadece bir
reflekstir, tıpkı telefonla konuşur gibi
dua eden insanlar gibi. Bir sahnede insanlar, günahlarından arınmak için bir çocuğu tanrıya
kurban eder gibi yürütür. Kimse durdurmaz, herkes bakar.
Bu, bireysel suçun değil, kolektif
suçun alegorisidir. Tarihte (özellikle Avrupa’da) sessiz kalmanın, görmezden
gelmenin, “emir almıştım” demenin temsilidir. “Songs from the Second Floor”,
izleyiciye hikâye anlatmaz ona
insanlığı izletir. Bu filmde hiçbir kahraman yok, hiçbir kurtuluş yok. Sadece
gri bir dünya, sessiz çığlıklar, sonsuz bir bekleyiş var. Roy Andersson burada
sinemayı bir ayna değil, bir röntgen cihazı gibi kullanır. Gördüğümüz şey, dışarıdaki değil, bizim
içimizdeki çürümedir.
@detaycilarkulubu - Selçuk Tuna
s.tuna@live.com

Yorumlar
Yorum Gönder