İnsanlık Kendini İzliyor


 


Roy Andersson’un “Songs from the Second Floor” (2000) filmi, modern insanın varoluşsal krizini absürd, tablolaşmış ve dondurulmuş bir dünya içinde anlatan en özgün yapıtlarından biridir. Bu film, aslında bir hikâye anlatmaz bir medeniyetin ruhsal çöküşünü gösterir. Film, İsveç’te, gri bir şehirde, birbirinden kopuk onlarca kısa sahneden oluşur. Bu sahnelerde; insanlar bekler, konuşmaz, saçma işler yapar, birbirlerine yabancıdırlar. Bir adam işini kaybeder, diğeri bir yangında mallarını kurtarmaya çalışırken kül olur, biri kehanetlere inanır, biri ise ölüye dua eder ama hiç kimse duymuyor gibidir.

Andersson, hikâye yerine durum anlatır. Bu durumlar, bir araya geldiğinde modern dünyanın manevi enkazını oluşturur. Filmin tonunda, Samuel Beckett’in tiyatrosu, Kafka’nın bürokrasisi, Bergman’ın Tanrı sessizliği ve Ionesco’nun absürd mizahı buluşur. Işık sanki güneş bin yıldır doğmamış gibidir, İnsanlar solgun, makyajla zombileşmiş gibidirler. Zaman donmuştur. Bir an sonsuza kadar sürer.

Bu estetik tercihler, izleyiciyi pasif bir tanık değil, tanrısal bir gözlemci konumuna yerleştirir. Andersson’un dünyasında sinema, “göz kamaştıran bir hikâye” değil, “utanılacak kadar insani bir aynadır.” Filmde herkes birbirine yabancıdır; insanlar konuşmaz, konuşsalar da kimse dinlemez. Toplum bir arada ama ruhen çökmüşhâldedir.

Bir adam oğlunun deliliğine ağlarken, çevresindekiler “dolar ne kadar oldu?” diye sorar. “İnsanlığın bu kadar ilerledikten sonra hâlâ duygusal olarak taş devrinde oluşu” Andersson’un temel eleştirisidir. Andersson’un Tanrısı, Bergman’ınkine benzer biçimde yok değil, ama bizimle konuşmaktan vazgeçmiş gibidir. İnanç, artık sadece bir reflekstir,  tıpkı telefonla konuşur gibi dua eden insanlar gibi. Bir sahnede insanlar, günahlarından arınmak için bir çocuğu tanrıya kurban eder gibi yürütür. Kimse durdurmaz, herkes bakar.

Bu, bireysel suçun değil, kolektif suçun alegorisidir. Tarihte (özellikle Avrupa’da) sessiz kalmanın, görmezden gelmenin, “emir almıştım” demenin temsilidir. “Songs from the Second Floor”, izleyiciye hikâye anlatmaz  ona insanlığı izletir. Bu filmde hiçbir kahraman yok, hiçbir kurtuluş yok. Sadece gri bir dünya, sessiz çığlıklar, sonsuz bir bekleyiş var. Roy Andersson burada sinemayı bir ayna değil, bir röntgen cihazı gibi kullanır.  Gördüğümüz şey, dışarıdaki değil, bizim içimizdeki çürümedir.


@detaycilarkulubu - Selçuk Tuna

s.tuna@live.com

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Yalnızlığın, Deliliğin ve Kimliğin Çözülüşü

Bir Saatin İçindeki Yedi Yıl

"Belki Düzelir" Tuzağı: Umudun Erteleyici Gücü