Varoluşun Absürtlüğü Üzerine Bir Alegori
Eğer Tanrı varsa, neden masumlar acı çeker? Film bu soruyu sorar ama cevaplamaz. Bu yüzden Serious Man, teodise problemini modern sinemada iyi işleyen yapımlardan biridir.
Joel ve Ethan Coen’in 2009 yapımı A Serious Man filmi, görünüşte sıradan bir adamın başına gelen dertleri konu edinirken, aslında Yahudi geleneği, teolojik sorular ve varoluşun absürtlüğü üzerine felsefi bir metin sunar.
Film, 1960’ların Amerikan taşrasında yaşayan fizik profesörü Larry Gopnik’in hikâyesini anlatır. Larry, ailevi sorunlar, işyerindeki entrikalar, öğrencilerle yaşadığı etik sıkıntılar ve dini rehberlik arayışları arasında sıkışmış bir figürdür. Ancak tüm bu çabalarına rağmen, “anlam” arayışı sürekli ertelenir ve evrenin adaletsizliği Larry’nin üzerine çöker. İncil’de Eyüp, hiçbir suçu olmadan Tanrı’nın sınavlarına maruz kalır ve malını, ailesini, sağlığını kaybeder. Larry’nin hikâyesi de buna benzer şekilde ilerler. Karısı Judith onu terk eder, kardeşi Arthur sürekli başına bela açar, öğrencisi onu rüşvetle suçlar, komşularıyla sorunlar yaşar. Tüm bu sıkıntılara rağmen Larry’nin sorusu şudur: “Ben ne yaptım ki bunlar başıma geliyor?” Tüm iyi niyetine rağmen felaketlerden kurtulamaz. Bu durum, evrenin rasyonel bir ahlak düzenine göre işlemediğini, insanın kaderinin anlaşılmaz bir kaosa bağlı olduğunu gösterir. “Somebody to Love.” Bu ironi, dinin kutsal otoritelerinin bile nihai bir yanıt veremediğini, sadece kültürel kalıntılar sunduğunu gösterir. Tıpkı kutsal kitaplardaki gibi , insan sorularını göğe yöneltir ama karşılığında sessizlik ya da muğlak işaretler alır.
Coen Kardeşler’in sinemasında kara mizah önemli bir araçtır. A Serious Man de izleyiciyi trajik bir hikâye anlatırken gülmeye zorlar. Larry’nin yaşadığı talihsizlikler bazen öylesine absürt bir şekilde üst üste gelir ki, seyirci çaresiz bir kahkaha atar. Bu, Beckett’in tiyatrosuna benzer: İnsan trajedisi, absürtlüğünden dolayı komik hale gelir. Gülme, aslında varoluşun boşluğuna verilen tek insani tepkidir. Derslerinde Heisenberg’in belirsizlik ilkesini ve Schrödinger’in kedisi deneyini anlatır. Bu metaforlar, filmin temel felsefi yapısını yansıtır: Dünya kesinlikle kavranabilir değildir, gözlemci olarak bizler de olayların sonucunu değiştiririz, mutlak doğrular yoktur. Larry’nin tüm çabaları öğrencilerine doğruyu öğretmek, ailesini bir arada tutmak, ahlaki davranmak aslında evrenin kaotik yapısı karşısında boşa çıkar. Fizik yasaları, metafizik sorulara cevap olamaz; Tanrı’nın planı ya da kader denen şey, insanın rasyonel kontrolünün dışında işler. Larry’nin ailesi, geleneksel Yahudi değerleri ile modern Amerikan yaşamı arasında sıkışmıştır. Bar mitzvah töreni, dini ritüelin boş bir kabuğa dönüştüğünü gösterir. Tanrı’nın sessizliğinin aslında “sessizlikten ibaret” olmadığını, evrenin kayıtsızlığının felaketlerle dolu olabileceğini gösterir. Hortum, Eyüp kitabındaki “kasırgadan konuşan Tanrı” motifine gönderme yapar. Ancak burada Tanrı hâlâ cevap vermez; sadece yıkımın gölgesi vardır.
Düz, kasvetli mekânlar, simetrik kadrajlar ve pastel renkler, karakterlerin sıkışmışlığını görsel olarak da hissettirir. Coen Kardeşler’in tipik anlatım dili alakasız gibi görünen detaylara odaklanma, kara mizahın soğukkanlı işlenişi burada doruğa çıkar. Müziğin kullanımı da dikkat çekicidir. Özellikle Jefferson Airplane’in “Somebody to Love” şarkısı, filmin hem ironik hem de tematik merkezidir. İnsan birine, bir şeye bağlanmak ister; ama evrenin boşluğu bu arzuyu boşa çıkarır.
@detaycilarkulubu - Selçuk TUNA
s.tuna@live.com

Yorumlar
Yorum Gönder