Masumiyetin Yıkımı


 Masumiyetin Yıkımı

 

Come and See” (1985) orijinal adıyla “Idi i smotri”  sinema tarihinde savaşın dehşetini en çarpıcı ve yıkıcı biçimde gösteren filmlerden biridir. Yönetmen Elem Klimov, burada yalnızca bir savaş filmi çekmez; insan ruhunun, masumiyetin ve kötülüğün sınırlarını sorgulayan bir felsefi travma anlatısı yaratır.

Film, II. Dünya Savaşı sırasında Nazi işgalindeki Belarus’ta geçer. Köylü bir çocuk olan Florya (Aleksei Kravchenko), ormandan bulduğu tüfekle partizanlara katılmak ister. Ancak kısa sürede savaşın kahramanlık değil, tam bir insanlık yıkımı olduğunu deneyimler. Filmin adı İncil’in Vahiy Kitabı’ndan gelir:

“Gel ve gör.” Bu ifade, seyirciye bir davettir  insanlığın kendi yarattığı cehenneme tanıklık etme çağrısı.

Filmin başında Florya çocukça bir heyecan taşır. Ancak savaş ilerledikçe yüzü adeta insanlığın çürümesini simgeleyen bir maskeye dönüşür. Film boyunca onun yüzündeki yaşlanma  neredeyse makyaj değil, psikolojik bir süreçtir. Klimov burada savaşın bedensel değil, varoluşsal yaşlandırıcılığını gösterir.  İnsanın İçindeki Karanlık. Naziler filmde “karikatürize” değildir; onların sıradanlığı, kötülüğü daha korkunç hale getirir. Bir sahnede köylüler bir kiliseye kapatılıp yakılırken, askerler müzik eşliğinde dans eder. Bu absürtlük, kötülüğün sıradanlaşması (Hannah Arendt) kavramının sinemadaki en güçlü örneklerinden biridir.

Filmin sonunda Florya bir çamur çukurunda Hitler’in portresine ateş eder. Kurşunlar geri sarar, Hitler bebekliğine döner. Bu sahne yalnızca Hitler’e değil, tarihin kendisine yönelmiş bir lanetlemedir: İnsanlık aynı hatayı sonsuza dek tekrarlıyor gibi görünür. Film, savaşın kazananı veya kaybedeni olmadığını; yalnızca insanlığın kendini tükettiği bir varoluş hali olduğunu anlatır. Hiçbir tarafın kahramanlaştırılmaması, filmi politik olmaktan çıkarıp ontolojik bir ağıta dönüştürür.

Klimov, uzun plan sekanslarla seyirciyi Florya’nın bakışına hapseder. Kamera çoğu zaman omuz hizasında, neredeyse karakterin zihninde dolaşır. Bu, seyirciyi pasif bir izleyici değil, travmanın tanığı haline getirir. Filmin en unutulmaz unsurlarından biri yüzlerdir. Florya’nın gözleri giderek boşalır, tıpkı bir ikon gibi “acıya açılan pencere” haline gelir. Savaş sahneleri abartılı müziklerle değil, boğucu bir sessizlik ve tiz uğultularla desteklenir. Bu, Florya’nın işitme kaybını simgelerken, seyirciyi de o akustik travmanın içine çeker. Orman, başta masumiyetin mekânıyken, sonlara doğru ölümün sessiz tanığına dönüşür. Çamur, yağmur, ateş ve kül  film boyunca doğa, insanın barbarlığına karşı sessiz bir yargıç gibidir. Elem Klimov, bu filmi eşi Larisa Shepitko’nun ölümünden sonra çekmiştir; film aynı zamanda insanlığın kaybolan vicdanına adanmış bir ağıttır. “Come and See” bu yüzden sadece bir film değildir  bir deneyim, bir mahkeme, bir dua gibidir.


@detaycilarkulubu - Selçuk Tuna

s.tuna@live.com

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Yalnızlığın, Deliliğin ve Kimliğin Çözülüşü

Bir Saatin İçindeki Yedi Yıl

"Belki Düzelir" Tuzağı: Umudun Erteleyici Gücü