Masumiyetin Yıkımı
Come and See” (1985) orijinal adıyla “Idi i smotri” sinema tarihinde savaşın dehşetini en çarpıcı
ve yıkıcı biçimde gösteren filmlerden biridir. Yönetmen Elem Klimov, burada
yalnızca bir savaş filmi çekmez; insan ruhunun, masumiyetin ve kötülüğün
sınırlarını sorgulayan bir felsefi travma anlatısı yaratır.
Film, II. Dünya Savaşı sırasında Nazi işgalindeki Belarus’ta
geçer. Köylü bir çocuk olan Florya (Aleksei Kravchenko), ormandan bulduğu
tüfekle partizanlara katılmak ister. Ancak kısa sürede savaşın kahramanlık
değil, tam bir insanlık yıkımı olduğunu deneyimler. Filmin adı İncil’in Vahiy
Kitabı’ndan gelir:
“Gel ve gör.” Bu ifade, seyirciye bir davettir insanlığın kendi yarattığı cehenneme tanıklık
etme çağrısı.
Filmin başında Florya çocukça bir heyecan taşır. Ancak savaş
ilerledikçe yüzü adeta insanlığın çürümesini simgeleyen bir maskeye dönüşür.
Film boyunca onun yüzündeki yaşlanma neredeyse makyaj değil, psikolojik bir
süreçtir. Klimov burada savaşın bedensel değil, varoluşsal yaşlandırıcılığını
gösterir. İnsanın İçindeki Karanlık. Naziler
filmde “karikatürize” değildir; onların sıradanlığı, kötülüğü daha korkunç hale
getirir. Bir sahnede köylüler bir kiliseye kapatılıp yakılırken, askerler müzik
eşliğinde dans eder. Bu absürtlük, kötülüğün sıradanlaşması (Hannah Arendt)
kavramının sinemadaki en güçlü örneklerinden biridir.
Filmin sonunda Florya bir çamur çukurunda Hitler’in
portresine ateş eder. Kurşunlar geri sarar, Hitler bebekliğine döner. Bu sahne
yalnızca Hitler’e değil, tarihin kendisine yönelmiş bir lanetlemedir: İnsanlık
aynı hatayı sonsuza dek tekrarlıyor gibi görünür. Film, savaşın kazananı veya
kaybedeni olmadığını; yalnızca insanlığın kendini tükettiği bir varoluş hali
olduğunu anlatır. Hiçbir tarafın kahramanlaştırılmaması, filmi politik olmaktan
çıkarıp ontolojik bir ağıta dönüştürür.
Klimov, uzun plan sekanslarla seyirciyi Florya’nın bakışına
hapseder. Kamera çoğu zaman omuz hizasında, neredeyse karakterin zihninde
dolaşır. Bu, seyirciyi pasif bir izleyici değil, travmanın tanığı haline
getirir. Filmin en unutulmaz unsurlarından biri yüzlerdir. Florya’nın gözleri
giderek boşalır, tıpkı bir ikon gibi “acıya açılan pencere” haline gelir. Savaş
sahneleri abartılı müziklerle değil, boğucu bir sessizlik ve tiz uğultularla desteklenir.
Bu, Florya’nın işitme kaybını simgelerken, seyirciyi de o akustik travmanın
içine çeker. Orman,
başta masumiyetin mekânıyken, sonlara doğru ölümün sessiz tanığına dönüşür.
Çamur, yağmur, ateş ve kül film boyunca
doğa, insanın barbarlığına karşı sessiz bir yargıç gibidir. Elem Klimov, bu
filmi eşi Larisa Shepitko’nun ölümünden sonra çekmiştir; film aynı zamanda insanlığın
kaybolan vicdanına adanmış bir ağıttır. “Come and See” bu yüzden sadece bir
film değildir bir deneyim, bir mahkeme, bir
dua gibidir.
@detaycilarkulubu - Selçuk Tuna
s.tuna@live.com

Yorumlar
Yorum Gönder