Kayıtlar

Ekrandaki Paris, Evdeki Taşra

Resim
  Emma Bovary, romantik romanların yarattığı illüzyona kapılarak gerçek hayatın sıradanlığını reddeden bir karakterdir. Okuduğu kitaplarda karşılaştığı büyük aşklar, ihtişamlı evler, kusursuz erkekler ve sürekli heyecan içeren yaşamlar, onun için yalnızca bir hayal dünyası değil, kendi hayatını değerlendirdiği bir ölçü hâline gelir. Evliliğinin sakinliği, taşra hayatının tekrarı ve Charles Bovary’nin gösterişsiz sevgisi bu ölçünün yanında yetersiz görünür. Emma’nın trajedisi, hayal kurmasında değil; hayallerini, yaşadığı hayatı değersizleştiren yıkıcı bir kıstasa dönüştürmesindedir. Bu durum, zamanla Emma’nın kendi gerçekliğine karşı derin bir yabancılaşma ve tatminsizlik duymasına yol açar. Bovary Sendromu, kişinin gerçek yaşamından memnun olmayarak kendisini daha farklı, daha lüks, daha özel veya daha heyecanlı bir hayatın içinde hayal etmesiyle açıklanır.  Emma, Charles’ın sadık, güvenilir ve huzurlu sevgisini yeterli bulmaz; romanlarda okuduğu yoğun tutkuyu, dramatik sözle...

İlgi Alanı

Resim
  Kötülük; sanıldığı gibi her zaman büyük nefret patlamalarıyla veya bağırıp çağıran canavarlarla gelmiyor. Çoğu zaman sıradan insanın konfor arayışına, kariyer hırsına, aile düzenine ve gündelik alışkanlıklarına sızıp oralarda görünmez oluyor. Jonathan Glazer’ın The Zone of Interest filmi de tam olarak bu görünmezliği yüzümüze çarpıyor: Sıradanlaşmış bir dehşeti olağanüstü bir canavarlık anlatısı olarak değil, hayatın kendi doğal akışıymış gibi sunuyor. Rudolf Höss ve ailesi, Auschwitz’in hemen yanı başındaki evlerinde yaşarken sürekli bir panik ya da dehşet hissi içinde değiller. Toplama kampından yükselen çığlıklar, zamanla arka plandaki herhangi bir gürültüye dönüşmüş durumda: Tren sesleri, makinelerin mekanik uğultusu, bacalardan yükselen simsiyah dumanlar... Tıpkı mahalleden geçen bir otobüs sesi gibi rutinleşmiş. Höss’ün eylemlerini sadece ideolojik bir körlükle açıklayamayız. O, her şeyden önce işini iyi yapmak isteyen hırslı bir bürokrat. Terfi etmek, sistem içindeki veri...

Mükemmel Günler

Resim
  Perfect Days filmi, modern hayatın hızına karşı kurulmuş sessiz bir direnç anlatısıdır. Film, Tokyo’da kamusal tuvaletleri temizleyen Hirayama’nın gündelik yaşamını izler; fakat bu iş, karakterin sosyal konumunu açıklayan basit bir ayrıntı olmaktan çok daha fazlasıdır. Hirayama, görünmez kabul edilen bir emeğin içindedir. İnsanların kısa süreliğine uğrayıp geride bıraktıkları, çoğu zaman bakmayı bile istemedikleri mekânları temizler. Buna rağmen yaptığı işe karşı ne küçümseyici ne de dramatik bir tavrı vardır. İşini dikkatle, ritüel duygusuyla ve neredeyse estetik bir disiplinle yapar. Film, Hirayama’nın hayatını “eksik” ya da “başarısız” bir hayat olarak sunmaz. Modern anlatılar genellikle insanı yükselme, değişme, başarı kazanma ve geçmişini aşma fikri üzerinden tanımlar. Hirayama ise bu çizginin dışındadır. Onun hayatı ilerleme fikrinden çok tekrar fikri üzerine kuruludur. Her gün aynı saatte uyanır, aynı sokaklardan geçer, aynı müzikleri dinler, aynı iş düzenini sürdürür. ...

Zamanın Dinlendiği Çeşme

Resim
  Dünya, gürültüden yorulmuş ruhlar için bazı köşelerine sessizlikten kaleler inşa eder. Denizin ve zeytin ağaçlarının insanla fısıldaşarak konuştuğu, adımların acele etmeyi unuttuğu o kıyıda, hayat bildiğimizden çok daha başka bir dille akardı...  Deniz, bu kıyıda mavi değildi; her sabah başka bir kelimenin rengini alırdı. Bir gün "sessizlik" kadar beyaz, ertesi gün "özlem" kadar koyu olurdu.  Zeytin ağaçları, taş duvarların üzerinden yalnızca eğilmez; sanki yüzyıllardır aynı yokuşu, aynı evleri, aynı suskunluğu izlemekten yorulmuş da birbirlerine yaslanmak ister gibi ağır ağır sarkarlardı. Gövdelerindeki kıvrımlar, rüzgârın değil zamanın açtığı izlerdi. Her biri, yazları kavrulmuş avluların, kışları nem kokan odaların, kapısı önünde sessizce yaşlanan insanların hafızasını taşırdı. Taş duvarlar ise gün boyunca güneşi içine çeker, akşam olduğunda hâlâ sıcak kalır; sokaktan geçenlerin omzuna, yüzüne, hatta düşüncelerine değen eski bir sıcaklığı geri verirdi.  Duvar...

The Backrooms

Resim
  The Backrooms, klasik bir "korku labirenti" hikayesini aşarak postmodern döneme ait kolektif bir panik atağın somutlaşmış haline dönüşür. Geleneksel korku filmleri gibi bizi karanlıktan ya da bilinmeyen canavarlardan korkutmaz; tam aksine fazla aydınlık olan, çok iyi bildiğimiz ve her gün içinden geçtiğimiz o ruhsuz, yapay dünyayla yüzleştirir. Filmin arkasındaki itici güç olan ASYNC araştırma enstitüsü; 20. yüzyılın Soğuk Savaş dönemi ve sonrasındaki kontrolsüz bilimsel kibrin bir temsilidir. ASYNC, manyetik bozulma sistemini çalıştırıp "Karmaşık" adını verdikleri bu boyuta kapı açtığında, aslında modern kapitalizmin en büyük rüyasını gerçekleştirdiğini sanır. Ancak Backrooms coğrafi bir "mekan" değil, gerçekliğin dokusunda açılmış iltihaplı bir yaradır. İnsanlık burayı anlamaya ve evcilleştirmeye çalıştıkça, boyut bu yabancı maddeleri reddeder ve kendi yapay ekosistemiyle onları yutar. Fransız sosyolog Marc Augé, modern dünyada kimliksiz, tarihsiz ...

Aşılmaz Saydam Sınırlar

Resim
  Akvaryumun köşesinde, suyun ve zamanın yavaşladığı o dar açıda, yüzünü camın hafif yosun tutmuş yeşil buğusuna dayamış bir canlı duruyordu. Bir adı yoktu. Çünkü bu şeffaf hapishanede isimler, varlığı sabitlemeye yetmeyecek kadar hafifti; burada sadece kesintisiz bir “ben buradayım” uğultusu geçerliydi. Yine de kendi zihninin kuytularında kendine bir unvan yakıştırmıştı: Bıyıklı Filozof. Bıyığı yoktu elbette, ama bu durum pürüzsüz pullarını hiç rahatsız etmiyordu. Ne de olsa bu sınırlı su kütlesinde gerçeklik, güçlü bir arzuyla her an yeniden tanımlanabilirdi. Bıyıklı Filozof’un kozmolojisi tek bir formüle dayanıyordu: Akışkan bir varoluş, aşılmaz saydam sınırlar ve yukarıdaki boşluktan düzenli olarak düşen mana taneleri. Yemek, mutlak bir dikey eksenden, yani "yukarıdan" gelirdi. Bu yüzden uzun zamandır su yüzeyinin hemen üzerinde, görünmez ve erişilmez bir “Tanrı Balık” yaşadığına inanıyordu. Bu yüce varlığın yegane gayesi, zamanı ve mekanı anlamlandırmak adına, yukarı...

İlkbahar, Yaz, Sonbahar, Kış... ve İlkbahar

Resim
  Sinema tarihinde bazı yapıtlar vardır ki hikâye anlatmaktan çok bir deneyim yaşatır; insan doğası, arzu, suç, pişmanlık, bilgelik ve zaman üzerine kurulmuş felsefi birer meditasyona dönüşürler. Diyalogların minimuma indirildiği böyle bir anlatımda, insan hayatını mevsimlerin döngüsü içinde yeniden düşünmeye başlarız. Bu dünyada merkezdeki göl, üzerinde yükselen tapınak ve çevresindeki doğa yalnızca birer mekân değil; asıl düşünsel yapıyı oluşturan sembolik birer evrendir. Modern dünyanın hızından ve karmaşasından uzak olan bu alan, insan ruhunun laboratuvarı gibidir; burada yaşanan her olay, dış dünyadan çok insanın iç dünyasına aittir. Batı düşüncesi büyük ölçüde zamanı çizgisel olarak ele alıp insanı doğan, büyüyen, yaşlanan ve ölen bir varlık olarak konumlandırırken, bu felsefi yaklaşım zamanın çizgisel akan yapısını reddeder. Burada zaman daireseldir; yaşamın ilkbaharla başlayıp yeniden ilkbaharla sona ermesi, başlangıç ve son arasında ilerleyen bir çizgi olmadığını, sürekli ...

Beni bu durağanlıktan çekip çıkarmanı bekliyorum.

Resim
  Kelimeler, insan ruhunun üzerindeki kaba kumaşlardır; hatları gizler, kıvrımları örter ve gerçeği ancak muğlak bir siluete dönüştürerek dışarı sızdırır. Murat, hayatı boyunca bu kumaşın dokusunu değil, onun altındaki boşluğu, yani insanın kendi içine doğru büklüm büklüm katlanan o derin sessizliği seyretti. Onun için dünya, seslerden örülmüş bir gürültü korosu değil, o gürültünün duraklarında biriken fısıltıların toplamıydı. Bir akşamüstü, evin loş ışığında Elif’le karşı karşıya oturuyorlardı.  Elif, bardağına dokunmadan, bakışlarını fincanın kenarında gezdirerek, "İyiyim," dedi.  Murat’ın bakışlarındaki o durgun göl birden dalgalandı.  "İyiyim," bir durum bildirimi değildi; insanın kendi yarasına çektiği alelacele bir yabandı.  "Bugün hava çok güzel" diyordu Elif ama bu cümle, aralarındaki o can yakıcı krizden sıradan bir kaçıştı. Dil, hissettiklerini törpülüyor, sıradanlaştırıyor ve gerçeğin kendisini değil, sadece duvara yansıyan loş bir gölgesini s...

"G-Spot" Şnorkel Turu

Resim
  "Bak Refik, bu 'G-Spot Şnorkel Turu' broşüründe ne yazıyor?" dedi Müzeyyen, elindeki hafif buruşmuş, üzerinde tuhaf haritalar olan kâğıdı havaya kaldırarak. "Sahildeki o bıyıklı adam 'hayatınızda göreceğiniz en gizemli oluşum' diye yemin billah ediyordu. Hani şu bizim geçen sene kuş uçmaz kervan geçmez bir koyda kaybolmamıza sebep olan adam." Refik, üzerinde kırmızı deniz şortu, saçları deniz tuzundan beyazlaşmış, hafif göbeğini içeri çekmeye çalışarak cevap verdi: "Yahu Müzeyyen, kadın milleti hemen pimpiriklenir! Adam 'eşsiz bir resif, beklenmedik sürprizler' dedi. Belki de bizi tropikal balıkların düğün ziyafetine götürecekler, ne bileyim?" Müzeyyen tek kaşını kaldırdı. "Beklenmedik sürpriz mi? Benim 'sürpriz' anlayışım senin o dediğin balık düğününden çok uzak, onu baştan söyleyeyim." İkili, üzerlerinde uyumlu kırmızı şortlarıyla, devasa kayalıkların gölgesinde uzanan o meşhur koya doğru yürümeye başl...

İki Beyaz Göz

Resim
Sabahları ilk olarak telaşı görüyordu.  Otobüse yetişmek için koşturan memurlar; bir ellerinde çanta, diğerinde yarım kalmış bir simitle zamana karşı yarışıyorlar ve sanki birkaç dakika gecikseler yalnız kendi hayatlarının değil, dünyanın da ritmi aksayacakmış gibi koşuyorlardı. Kamera, her sabah aynı köşeden soluk soluğa geçen bu ayrı kaderleri, birbirine değmeden yan yana akan hayatlar olarak kaydediyordu. Dükkânını açarken esneyen esnafı görüyordu. Adam, her sabah kepengi kaldırmadan önce gökyüzüne bakıyor, ardından cebinden çıkardığı anahtarla o paslı kilidi açıyordu. Yıllar içinde saçları ağarmış, omuzları biraz daha çökmüştü; fakat o sabah ritüeli hiç değişmemişti. Okul çantasını arkasından sürükleyen çocukları görüyordu. İlk gün ağlayarak okula gidenleri, birkaç yıl sonra arkadaşlarıyla kahkahalar atarak yürüyenleri, sonra da üniversite için başka şehirlere uğurlananları... Her gün aynı bankta oturan yaşlı adamı da görüyordu. Saat tam on birde gelen adam, elindeki ekmek kırı...

Lütfen birbirinizi yanlış anlamaya devam edin. Aksi halde konuşmak zorunda kalabiliriz.

Resim
Bazı aydınlanma anları vardır ki, ne metalin cama vurma sesi ne de üst kattaki Şennur Hanım’ın bitmek bilmeyen stor perde savaşları onu gölgede bırakabilir. Hüseyin Bey, gözlerini kısıp apartman boşluğuna doğru üfledi: “Vallahi iletişim dediğin şey, herkesin birbirini yanlış anlamaya dünden razı olmasıdır.” Toplantı salonundaki (aslında sığınaktı ama yönetici koltuğu koyunca salon olmuştu) herkes önce topluca güldü. Sonra kimse tam olarak neye güldüğünü açıklayamadı; çünkü açıklamak bir miktar anlamayı gerektiriyordu ve o apartmanda "anlamak", en son 1998 yılındaki dış cephe boyası seçiminde denenmiş, sonu karakolda bitmişti. Ertesi gün binada gizemli bir deney başladı. Faili meçhuldü, çünkü bu apartmanda dedikoduyu başlatan her zaman "birisi"ydi ve o birisi asla bulunamazdı; fakat herkes görev bilinciyle katılım gösterdi. Birinci kat sakini, üst katın kapısına “Merdiven otomatiği yine yanmıyor :)” yazılı bir post-it yapıştırdı. Üst kat sakini o gülen yüzü görür ...

Çocuğuna ulaşamayan ebeveynin çaresizliği

Resim
  Florian Zeller’ın tiyatro oyunundan sinemaya uyarladığı The Son, "çocuğuna ulaşamayan ebeveynin çaresizliği" üzerine kurulmuş bir meta-analizdir. Film, sevginin her kapıyı açan sihirli bir anahtar olduğu yönündeki o kutsal toplumsal miti büyük bir gürültüyle yıkar. Peter, modern dünyanın tüm başarı kriterlerini karşılayan, sorumluluk sahibi ve "iyi baba" olmak için her formülü deneyen bir adamdır. Oğlu Nicholas’ın okul kapısına gitmesi ve geri dönmek istemesi, içine kapanması ve hayattan kopması karşısında Peter’ın ilk refleksi, bir ebeveyn klasiği olarak "mantıklı bir neden aramak" olur. Peter’a göre bu durumun okul değişikliği, yeni bir çevre, boşanma travması ya da ergenlik hırçınlığı gibi rasyonel bir sebebi olmalıdır. Nicholas’ın "İçimde ne olduğunu bilmediğim bir acı var" deyişi, ebeveyn dünyasının bittiği yerdir. Bir anne ya da baba için en çıldırtıcı şey, çocuğunun acısına somut bir teşhis koyamamak ve dolayısıyla rasyonel bir tedavi...

Yabancılar için yakılmış kamp ateşi

Resim
  Film, modern dünyanın rasyonalitesine sıkışmış bir çocuğun, bambaşka bir hayatın ritmini duyma ve o ritme teslim olma sürecini anlatır. Yönetmen; mülkiyet, yerleşiklik ve katı kurallar üzerine kurulu burjuva dünyasının karşısına, köklerini gökyüzüne salmış Roman kültürünün müziğini, acısını, ödün vermez özgürlüğünü ve tam da bu özgürlükten doğan kırılganlığını koyar. Üstelik bunu büyük dramatik çatışmalarla değil; bir Django Reinhardt melodisinin peşine düşen gitar tellerinin titreşimi, Fransız taşrasının yaz güneşinde uçuşan toz taneleri ve çocuk bakışlarının o sessiz, saf merakı üzerinden yapar. Yaz tatilini anneannesinin yanında geçiren Max için Roman mahallesi ve onların yaşantısı, oryantalist ya da egzotik bir kültür keşfi değildir. O karavanların ardında, hayatı başka türlü yaşayabilmenin, zamanı saatlerle değil melodilerle ölçebilmenin ihtimalini görür. Gatlif’in anlatısında müzik, hikâyeyi süsleyen bir fon unsuru olarak görünmez. Kuşaktan kuşağa aktarılan sözsüz bir haf...

Kaybolan Ritüelin Postmodern Hafifliği

Resim
  Modern apartman bloklarının gökyüzünü birer barkod gibi kestiği Rezidanslar Bölgesi’nde, bayramın gelişi sadece telefon ekranlarına düşen bildirimlerle anlaşılıyordu. 27 yaşındaki Can için bayram, "9 Günlük Resmi Tatil Komposizyonu" demekti. Aylar öncesinden Erken Rezervasyon algoritmasını alt ederek kaptığı Ege otelinin konumunu çoktan zihnine kazımıştı. Onun kuşağı için bayram; akraba ziyaretlerinin yarattığı sosyal anksiyeteden kaçmak, Story’lerde "Out of Office" etiketi paylaşmak ve büyüklerin elini öperek kazanılacak nakit akışını dijital cüzdana aktarmaktan ibaretti. Valizini hazırlarken, yan daireden gelen o tanıdık ve sinir bozucu sesle irkildi. Apartmanın son "eski kafa" sakini, 70 yaşındaki Meliha Hanım’ın kapısı açılmıştı.  Can, asansörün düğmesine basarken yakalanmamayı umuyordu ama geç kalmıştı. Meliha Hanım, elinde üzeri streç filmle kaplı, içi ev baklavası dolu bir tepsiyle koridordaydı. Yüzünde, bu çağda artık antika sayılan o ısrarcı, ...