Çocuğuna ulaşamayan ebeveynin çaresizliği

 


Florian Zeller’ın tiyatro oyunundan sinemaya uyarladığı The Son, "çocuğuna ulaşamayan ebeveynin çaresizliği" üzerine kurulmuş bir meta-analizdir. Film, sevginin her kapıyı açan sihirli bir anahtar olduğu yönündeki o kutsal toplumsal miti büyük bir gürültüyle yıkar.

Peter, modern dünyanın tüm başarı kriterlerini karşılayan, sorumluluk sahibi ve "iyi baba" olmak için her formülü deneyen bir adamdır. Oğlu Nicholas’ın okul kapısına gitmesi ve geri dönmek istemesi, içine kapanması ve hayattan kopması karşısında Peter’ın ilk refleksi, bir ebeveyn klasiği olarak "mantıklı bir neden aramak" olur. Peter’a göre bu durumun okul değişikliği, yeni bir çevre, boşanma travması ya da ergenlik hırçınlığı gibi rasyonel bir sebebi olmalıdır. Nicholas’ın "İçimde ne olduğunu bilmediğim bir acı var" deyişi, ebeveyn dünyasının bittiği yerdir. Bir anne ya da baba için en çıldırtıcı şey, çocuğunun acısına somut bir teşhis koyamamak ve dolayısıyla rasyonel bir tedavi üretememektir.

Peter da anne Kate’de oğullarını canlarından çok severler. Fakat film boyunca izlediğimiz her diyalog, aslında iki farklı dil konuşan insanların birbirine sesini duyurma çabasıdır. Peter, oğluna yaklaştıkça aslında kendi gençliğini, kendi doğrularını ve kendi hayata tutunma pratiklerini dayatır. Böylelikle sevgisi korumacı bir reflekse dönüşür; oysa o sırada çocuğun ihtiyacı olan şey kurtarılmak değil, sadece o karanlığın içinde anlaşıldığını hissetmektir. Sevgi, aradaki o ontolojik uçurumu kapatmaya yetmez; sadece ebeveynin o uçurumun kenarında çaresizce beklemesini sağlar.

Filmin katmanlarında, ebeveynliğin o en gölgeli duygusu gizlidir: Suçluluk. Peter hikaye boyunca Nicholas’ı kurtarmaya çalışıyor gibi görünse de, derinlerde bir yerde aslında kendi suçluluk duygusunu ve vicdanını temize çekmeye çalışmaktadır. "Ben babam gibi bir baba olmayacağım" motifiyle hareket eden Peter, oğlunun çöküşünü gördükçe kendi başarısızlığıyla yüzleşir. Hayattaki birçok trajedi, insanların birbirini sevmemesinden değil, bazen çok sevdikleri halde aradaki o uçurumu kapatıp birbirlerine ulaşamamalarından doğar. 

Ebeveynler, çocuklarının mutsuzluğunu her zaman kendi üzerlerine alınırlar. Eğer çocuk mutsuzsa, ebeveyn bir yerde yanlış yapmıştır. Film bu bencilce olmayan ama insanı tüketen suçluluk psikolojisini sessizce işler. Doğru kararların her zaman mutlu çocuklar doğurmadığı bir evrende, "Nerede hata yaptım?" sorusu cevapsız kalmaya mahkumdur. Ebeveynlik, doğası gereği asimetrik bir sorumluluk duygusu barındırır. Bir çocuk dünyaya geldiği andan itibaren ebeveyn, onun sadece fiziksel güvenliğinden değil, ruhsal esenliğinden de kendini birinci derecede mesul tutar. Bu yüzden, bir çocuk mutsuz olduğunda, acı çektiğinde ya da hayata tutunmakta zorlandığında, ebeveynin zihni bu durumu bir "dışsal faktör" olarak kabul etmeyi reddeder. İçgüdüsel olarak okları kendine çevirir. Çünkü aksini kabul etmek, yani çocuğunun acısı üzerinde hiçbir kontrolünün olmadığını ve tamamen çaresiz olduğunu itiraf etmek, bir anne ya da baba için deliliğin eşiğidir. Suçluluk duygusu, çaresizlik duygusundan daha katlanılabilirdir. Çünkü suçluluk, "Eğer bir yerde hata yaptıysam, bunu düzelterek durumu da tersine çevirebilirim" şeklindeki o gizli, beyhude kontrol illüzyonunu besler.

Peter’ın zihninde sürekli dönüp duran o sessiz kırılma, bencilce bir kibirden değil, insanı içten içe kemiren bir sorumluluk ahlakından beslenir. O, modern dünyanın sunduğu "iyi ebeveynlik el kitabını" harfiyen uygulamıştır: Sevgi göstermiş, alan açmış, imkan sunmuştur. Ancak film, ebeveynliğin en sarsıcı paradoksunu yüzümüze çarpar: İnsan ruhu, deterministik bir laboratuvar değildir. Girdilerin kusursuz olması, çıktının da kusursuz olacağını garanti etmez. Siz en doğru hamleleri yapsanız, en şefkatli kelimeleri seçseniz bile, çocuğunuzun ruhunda sizin asla dokunamayacağınız, genetik mirastan, varoluşsal sancılardan ya da kimsenin deşifre edemediği kimyasal bir boşluktan beslenmeyen bir karanlık var olabilir.  Filmde ne Kate ne de Peter kötü ebeveynlerdir; Nicholas da bencil bir çocuk değildir. Herkes elinden gelenin en iyisini yapmaktadır ama bazen hayatın ve insan ruhunun karanlığı, iyi niyetlerin toplamından çok daha büyüktür. Evladını çok sevdiğin, onun için canını verebileceğin halde, onun kendi içindeki o kapalı odanın kapısını açamamak, ona ulaşamamak ve elinden hiçbir şeyin gelmeyişini izlemek. 

Bir insanı ne kadar çok severseniz sevin, onun acı çekme potansiyelini elinden alamazsınız. Ebeveyn, çocuğun hayatının yaratıcısı olduğunu sanırken, aslında sadece onun trajedisine en önden bilet almış çaresiz bir seyirci olduğunu fark ettiğinde o insanı tüketen suçluluk psikolojisi zirveye ulaşır. Film, bu sorunun cevapsızlığında Peter’ı (ve seyirciyi) yalnız bırakırken, ebeveynliğin en ağır yükünün "hataları düzeltmek" değil, "doğru davrandığın halde acı çeken evladının karşısında hiçbir şey yapamadan durabilmek" olduğunu fısıldar.


 

@detaycılarkulubu - Selçuk Tuna

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Yalnızlığın, Deliliğin ve Kimliğin Çözülüşü

Bir Saatin İçindeki Yedi Yıl

"Belki Düzelir" Tuzağı: Umudun Erteleyici Gücü