Mükemmel Günler
Perfect
Days filmi, modern
hayatın hızına karşı kurulmuş sessiz bir direnç anlatısıdır. Film, Tokyo’da
kamusal tuvaletleri temizleyen Hirayama’nın gündelik yaşamını izler; fakat bu
iş, karakterin sosyal konumunu açıklayan basit bir ayrıntı olmaktan çok daha
fazlasıdır. Hirayama, görünmez kabul edilen bir emeğin içindedir. İnsanların
kısa süreliğine uğrayıp geride bıraktıkları, çoğu zaman bakmayı bile
istemedikleri mekânları temizler. Buna rağmen yaptığı işe karşı ne küçümseyici
ne de dramatik bir tavrı vardır. İşini dikkatle, ritüel duygusuyla ve neredeyse
estetik bir disiplinle yapar.
Film,
Hirayama’nın hayatını “eksik” ya da “başarısız” bir hayat olarak sunmaz. Modern
anlatılar genellikle insanı yükselme, değişme, başarı kazanma ve geçmişini aşma
fikri üzerinden tanımlar. Hirayama ise bu çizginin dışındadır. Onun hayatı
ilerleme fikrinden çok tekrar fikri üzerine kuruludur. Her gün aynı saatte
uyanır, aynı sokaklardan geçer, aynı müzikleri dinler, aynı iş düzenini
sürdürür. Ancak film bu tekrarları monotonluk olarak göstermez. Tam tersine,
tekrarın içindeki küçük farkları görünür kılar: Ağaçların ışığı, bir insanın
yüz ifadesi, kasette çalan bir şarkı, rüzgârın hareketi, gökyüzünün rengi her
gün değişir. Hirayama’nın dünyası küçük değildir; dikkat ettiği için geniştir.
Tokyo,
filmde yalnızca bir fon değildir. Şehir, Hirayama’nın yaşam biçimini
biçimlendiren canlı bir yapıdır. Wenders’in Tokyo’su neon ışıkları, kalabalık
kavşaklar ve teknolojiyle tanımlanan klişe bir metropol değildir. Kamera daha
çok ara sokaklara, küçük parklara, apartman boşluklarına, tren istasyonlarına,
otomatik satış makinelerine ve sabahın erken saatlerindeki sessiz mahallelere
yönelir. Bu Tokyo, devasa bir şehir olmasına rağmen Hirayama’nın bakışıyla
insan ölçeğine iner. Şehir, tüketilecek bir görüntü değil; içinde yaşanacak,
dinlenecek ve dikkatle okunacak bir mekâna dönüşür.
Filmdeki
kamusal tuvaletler bu açıdan çok önemlidir. Bunlar sıradan, ihmal edilmiş ya da
yalnızca işlevsel mekânlar değildir. Tokyo Toilet projesi kapsamında
farklı mimarlar ve tasarımcılar tarafından yapılan bu tuvaletler, kamusal
alanın niteliğine dair güçlü bir fikir taşır. Şehirde en sıradan görünen
ihtiyacın bile iyi tasarlanmış, temiz, erişilebilir ve estetik bir mekânda
karşılanabileceğini söylerler. Tuvaletler, toplumun ortak alanlara verdiği
değerin küçük ama güçlü göstergeleridir. Hirayama’nın temizlediği yerler, bu
nedenle yalnızca hijyen alanları değil; kamusal yaşamın görünmeyen etik
merkezleri gibidir.
Bu yapıların
mimarisi de filmin tonuyla uyumludur. Cam, ahşap, metal ve doğal ışık gibi
malzemelerle tasarlanan tuvaletler, şehir içinde küçük mimari duraklar
oluşturur. Bazıları şeffaf duvarlarıyla dikkat çeker, bazıları geleneksel Japon
mekân anlayışını çağrıştıran sade yüzeylere sahiptir, bazıları ise küçük bir
pavyon gibi parkların içine yerleşir. Bu mimari yaklaşım, gösterişten çok
kullanım deneyimine odaklanır. İnsan, bu yapılarda yalnızca bir hizmet almaz;
kısa süreliğine de olsa düzenli, temiz ve düşünülmüş bir kamusal alanın içinde
bulunur.
Hirayama’nın
temizlik pratiği ile bu mimari anlayış arasında güçlü bir bağ vardır. Mimarlık
mekânı tasarlar; Hirayama ise o mekânın her gün yeniden yaşanabilir kalmasını
sağlar. Birinin çizdiği düzeni diğeri görünmez emeğiyle sürdürür. Film bu
ilişkiyi açıkça anlatmaz, fakat her temizlik sahnesinde hissettirir. Modern
şehir hayatında tasarımın değeri çoğu zaman mimarın adıyla, binanın biçimiyle
ya da yatırımın büyüklüğüyle ölçülür. Perfect Days ise mimarinin asıl
değerinin bakım, süreklilik ve kullanım içinde ortaya çıktığını gösterir. Bir
yapı, ancak her gün temizleniyor, korunuyor ve insanlar için güvenli kalıyorsa
gerçekten kamusal bir anlam kazanır.
Hirayama’nın
müzikle ilişkisi de filmin modern ama yalın dünyasının önemli parçalarından
biridir. Lou Reed, Patti Smith, The Kinks ve Nina Simone gibi isimlerin
şarkıları, karakterin geçmişine dair ipuçları verir; fakat film bu geçmişi
açıklamak için acele etmez. Hirayama’nın eski kasetleri, dijital çağın hızına
karşı nostaljik bir tavır gibi görünse de film onları romantik bir kaçış
nesnesine dönüştürmez. Kasetler, onun dünyayla kurduğu kişisel ritmin
parçalarıdır. Her şarkı, günün akışına küçük bir iç ses ekler.
Hirayama’nın hayatı kusursuz değildir. Yalnızlığı vardır, geçmişiyle ilgili taşıdığı yükler vardır, ailesiyle arasındaki mesafe hissedilir. Buna rağmen film, onun hayatını acınacak bir yalnızlık olarak sunmaz. Hirayama, hayatın bütün sorularını çözmüş biri değildir; yalnızca yaşadığı ana dikkat etmeyi öğrenmiştir. Perfect Days, mükemmel günlerin gerçekten var olduğu anlamına gelmez. Hayatın değeri yalnızca büyük değişimlerde, başarı hikâyelerinde ya da olağanüstü anlarda değildir. Daha çok, sıradan bir günün dikkat, emek ve kabulle anlamlı hâle gelebileceğini söyler.

Kalemine sağlık...kamusal alan, tuvalet temizleme işini rituel görme işini güzel alegorik bir dille anlatmışsın...
YanıtlaSil