Confess, Fletch: Ciddiyete Hafif Bir Sırıtış
Polisiye komedinin tuhaf bir dengesi vardır. Ortada bir cinayet, bir katil ve işini son derece ciddiye alan polisler vardır. Herkesin yüzü asıktır, sorular sorulur, deliller incelenir. Birileri mutlaka bir şey saklıyordur. Birileri de o saklanan şeyin peşindedir. Sonra bir adam çıkıp gelir ve bütün bu kasıntı atmosferin ortasına, sanki yanlışlıkla girmiş gibi kurulup kalır.
2022 yapımı Confess, Fletch’te Jon Hamm’ın canlandırdığı Fletch tam olarak böyle biri.
Fletch’i komik yapan şey sürekli espri patlatması değil. Hatta çoğu zaman komik olmaya çalıştığı bile yok. Mesele, çevresindeki insanların o ölüm kalım ciddiyetine karşı koruduğu mesafe. Kiralık bir apartman dairesinde cesetle karşılaştığında paniklemiyor, bağırmıyor. Polisi arıyor, sonra oturup kahvesini demliyor. Sanki birazdan gelecek olan polisler cesedi değil de evdeki su sızıntısını kontrol edecekler.
Bir cinayet mahallinde bulunmak onun dünyasında bir felaket değil; daha çok, kötü başlayan bir günün can sıkıcı teferruatlarından biri.
Zaten filmin mizahı da büyük ölçüde buradan çıkıyor.
Fletch’in karşısındaki insanlar ne kadar ciddileşirse, onun istifini bozmayan hali o kadar komikleşiyor. Biri öfkeleniyor, Fletch sadece bakıyor. Biri onu sıkıştırmaya çalışıyor, Fletch’in aklı sanki başka bir yerde. Biri uzun uzun bir şeyler anlatırken yüzünde tek bir ifade beliriyor: “Biz gerçekten bütün bunları konuşmak zorunda mıyız?”
Mizah çoğu zaman tam olarak bu boşlukta doğuyor.
Greg Mottola da rejide bu boşluğu doldurmaya çalışmıyor. Bu önemli. Çünkü günümüz komedilerinde yönetmenin seyirciye sürekli göz kırpmasına alıştık. Bir espri geliyor, müzik giriyor. Bir karakter komik bir hareket yapıyor, kamera üzerine abanıyor. Sanki seyircinin kendi başına fark etmesine pek güvenilmiyor.
Confess, Fletch böyle bir film değil.
Mottola kamerayı biraz geride tutuyor. Boston’ın soğuk, mesafeli ve hafif aristokratik dokusunu filmin içine bırakıyor. Şehirdeki insanlar belli bir görgü kuralını oynarken Fletch’in bu “oralı olmama” hali daha da göze batıyor. Adam sanki Boston’a gelmiş ama Boston’ın kendisine gelmesine izin vermemiş. Kamera da buna ayak uyduruyor. Acele etmiyor. Mekânlara, oyuncuların yüzündeki küçük değişikliklere, bir replikten sonra havada asılı kalan birkaç saniyelik sessizliğe alan açıyor. Bazen bir karakterin ne söylediğinden çok, söylediği şey karşısında Fletch’in yüzünde oluşan o küçücük ifade daha komik. Bu tür bir mizahın çalışması için oyuncuların birbirlerine gerçekten kulak vermesi gerekiyor. Film bunu büyük ölçüde başarıyor.
Senaryo da Fletch’in ağzından sürekli parlak cümleler dökerek karakteri bir “espri makinesi”ne çevirmiyor. Diyaloglar daha çok karakterlerin birbirine attığı paslar, lafın nereye gideceğini kestiremeyen kısa duraksamalar ve bakışlar üzerinden yürüyor. Fletch’in bazen söylediği şeyden çok, karşısındaki kişinin onun söylediği şeye nasıl tepki verdiğiyle ilgileniyoruz.
Jon Hamm bu rol için gerçekten nokta atışı. Mad Men’deki Don Draper karizmasını büsbütün çöpe atmamış ama onun içine harika bir kuruluk yerleştirmiş. Fletch’in özgüveni var fakat bunu kimsenin gözüne sokmaya ihtiyacı yok. Bir odaya girdiğinde spot ışıklarını beklemiyor. Hatta çoğu zaman odadakilerle aynı oyunu oynamıyor bile. Hamm’ın yüzündeki o hafif bıkkın, hafif meraklı ifade filmin en büyük kozlarından. Cinayet soruşturmasının ortasında da aynı adam, tuhaf bir şüpheliyle karşı karşıya geldiğinde de. Birisi ona bağırdığında yüzü çok az değişiyor. Birisi saçma bir şey söylediğinde yine aynı yüz. Hamm “komik bir karakter” oynamıyor. Saçma durumların içinde yaşamaya alışmış bir adamın gündelik halini veriyor bize. Aradaki fark önemli. Çünkü Fletch’in komikliği, komik olduğunu bilmesinden değil, çevresindeki dünyanın ona biraz fazla ciddi gelmesinden kaynaklanıyor.
Hikâye bir yanda Boston’daki cinayet, diğer yanda çalınan paha biçilemez tablolarla tanıdık bir polisiye şablonu kuruyor kurmasına. Fakat bir süre sonra insanın merak ettiği şey cinayetin nasıl çözüleceğinden çok Fletch’in bir sonraki sahnede kiminle karşılaşacağı oluyor.
Gizem zaman zaman kadrajdan çıkıyor. Film de zaten bunun farkında.
Mottola soruşturmayı büyük bir aksiyon sarmalına dönüştürmek yerine, Fletch’in karşısına dizdiği tuhaf karakterleri izletiyor bize. Her yeni görüşme yeni bir ipucu vermekten çok yeni bir karakter komedisine dönüşüyor. Bir bakıyorsunuz cinayeti çözmeye çalışıyorsunuz, birkaç dakika sonra karşınızdaki adamın neden bu kadar tuhaf davrandığını merak ediyorsunuz. Roy Wood Jr.’ın canlandırdığı Dedektif Monroe ile Fletch arasındaki sahneler bu yüzden filmin en zevkli bölümleri. Monroe alıştığımız o “bağırıp çağıran polis” değil. Fletch’in bir şeyler çevirdiğini biliyor. Ona inanmıyor. Ama kendini de kaybetmiyor. Daha güzeli, Fletch de Monroe’nun farkında olduğunun farkında.
İkisi de diğerinin ne yaptığını aşağı yukarı biliyor. Buna rağmen oyunu sürdürüyorlar.
Sahnelere asıl lezzeti veren de bu. Birinin diğerini köşeye sıkıştırmaya çalıştığı klasik polis-suçlu gerilimi yerine, iki adamın birbirlerini tarttığı tuhaf bir masa tenisi çıkıyor ortaya. Bir replik geliyor, kısa bir sessizlik, bir bakış. Sonra diğeri cevap veriyor. Kimin daha zeki olduğu kadar, kimin daha uzun süre sakin kalabileceği de önem kazanıyor.
Fletch’in bir başka güzel yanı da her şeyi bilen, kusursuz dedektiflerden olmaması. İpuçlarını yanlış okuyor. Yanlış insanların peşine takılıyor. Bazen kendisini gereksiz belaların ortasına atıyor. Üstelik bütün bunları yaparken “Ben büyük dedektifim” havasına da girmiyor. İşler sarpa sardığında kriz masası kurmuyor. Duruyor, düşünüyor, hafifçe omuz silkiyor ve başka bir kapıyı çalıyor. O kapının arkasından da bir ceset çıkarsa, onunla da bir şekilde ilgileniyor işte.
Bence Fletch’i sevimli yapan taraflardan biri bu. Zekâsı kusursuz olmasından gelmiyor. Yanıldığında dağılıp gitmiyor. Bir şey ters gittiğinde bütün kişiliğini yeniden gözden geçirmeye kalkmıyor. Devam ediyor. Burada karakterin edebî kökenlerini de hissetmek mümkün. Gregory Mcdonald’ın yarattığı Fletch zaten o karanlık, sert ve içine kapanık dedektif dünyasından gelmiyor. Gazetecilikten gelen, insanları gözlemleyen, gerektiğinde yalan söyleyen, gerektiğinde başkasının yalanını ortaya çıkaran ve kendi dalgasına bakan bir tip. Film bu yapıyı günümüze taşırken karakterin o aylak ruhunu fazla törpülememiş. İyi ki de öyle yapmış. Çünkü Fletch’i bugünün standartlarına göre daha “kahraman” hale getirmeye çalışsaydı, karakterin bütün cazibesi kaybolabilirdi. Onun dünyayı kurtarmasına gerek yok. Hatta dünyayı kurtarmak gibi bir derdi olduğu bile söylenemez. Bir cinayet var, çözmeye çalışıyor. Çalınmış tablolar var, onların peşine düşüyor. Bir de karşısına çıkan insanlarla uğraşıyor. Hepsi bu.
Yan karakterler tarafında ise filmin zaman zaman ipin ucunu kaçırdığı söylenebilir. Bazı tipler Fletch’in etrafındaki dünyanın doğal bir parçası olmaktan çıkıp doğrudan karikatüre dönüşüyor. Özellikle ikinci yarıda bu daha fazla hissediliyor. Gizemin temposu da yer yer düşüyor. Karakterler arasındaki karşılaşmalar ilgi çekici olduğu için soruşturmanın kendisi bazen onların gerisinde kalıyor.
Ama tuhaf biçimde bu, filmin bütününü fazla rahatsız etmiyor.
Çünkü Confess, Fletch’in asıl meselesinin büyük bir polisiye bulmacayı kusursuz biçimde çözmek olmadığını bir süre sonra anlıyorsunuz. Filmin asıl meselesi Fletch. Ve Fletch’in etrafındaki insanların kendilerini ne kadar ciddiye aldığı.
Film kendisini sevdirmek için yırtınmıyor. Esprinin altını kalın kalın çizmiyor. Kamerayı oyuncunun burnuna sokup kahkaha beklemiyor. Bir karakter komik bir şey söylediğinde üzerine müzik bindirip “bakın burada komik bir şey oldu” demiyor.
Fletch odaya giriyor.
Lafını söylüyor.
Karşısındakinin şaşkınlığına bakıyor.
Sonra yoluna devam ediyor.
Bazen iyi bir komedi için bundan fazlasına gerçekten gerek olmadığını hatırlatıyor film.
Çevresindeki herkes bir şeyler için sürekli telaşlanırken Fletch’in bütün bu ciddiyetin ortasında hafifçe sırıtması iyi geliyor. Çünkü Fletch aslında hiçbir şeyi düzeltmeye çalışmıyor. Dünyayı daha iyi bir yer haline getirme gibi bir misyonu yok. Sadece dünyanın kendisini fazla ciddiye almasına biraz şaşırıyor.
Belki de karakteri bugünün sinemasında ilginç yapan şey tam olarak bu. Herkesin bir travması, bir amacı, çözmesi gereken büyük bir meselesi, anlatacak bir hikâyesi var. Fletch ise bütün bunların arasından geçip gidiyor. Bir sanat koleksiyoncusunun karşısında da aynı adam, cinayet masası dedektifinin önünde de aynı adam. Paranın, makamın, otoritenin ya da karşısındaki kişinin kendisine biçtiği önemin pek umurunda değil.
Jon Hamm da bu tavrı hiç zorlamadan taşıyor.
Filmin sonunda cinayetin nasıl çözüldüğünden çok Fletch’in bir sonraki cümlesini merak eder hale geliyorsanız, bunun nedeni gizemin kötü kurulmuş olması değil. Karakterin kendisinin hikâyeden daha ilginç hale gelmesi.
Ve bu, polisiye komedi için fena bir sonuç sayılmaz.
Confess, Fletch büyük laflar eden, kendisini önemli göstermeye çalışan bir film değil. Biraz eski moda bir rahatlığı var. Sanki seyirciye sürekli bir şey kanıtlamak zorunda olmadığını biliyor. Bir cinayet, birkaç şüpheli, çalınmış tablolar, iyi oyuncular ve bütün bu karmaşanın ortasında hiçbir şeyi gerektiğinden fazla ciddiye almayan bir adam.
Bazen iyi bir polisiye komedi için gerçekten bunlar yetiyor.
Geriye de Jon Hamm’ın o yüzü kalıyor.
Hiçbir şey söylemeden duran, biraz sıkılmış, biraz meraklı ve sanki bütün bu olan bitenin gereğinden fazla büyütüldüğünü düşünen o yüz.
@detaycılarkulubu - Selçuk Tuna
Yorumlar
Yorum Gönder