Maket Evlerin Kırgın Sakinleri
Wes Anderson sinemasına peş peşe maruz kalmak, aynı mimarın elinden çıkmış farklı şehirlerde gezinmeye benzer. Oteller değişir, adalar değişir, çöller değişir; kadraj hep o milimetrik, takıntılı simetrisini korur. Ancak bu kartpostal kusursuzluğundaki maket evlerin içine biraz daha yakından baktığınızda, hepsinin aynı odasında oturup duran o tanıdık, kırgın insanları görürsünüz.
Anderson’ın asıl meselesi mekânlar ya da tuhaf olay örgüleri değildir; o, içeride bir yerleri sessizce kanayan insanları anlatır. Parçalanmış aileler, büyüyememiş yetişkinler ve yaşından önce yaşlanmış ruhsuz çocuklar... Onun karakterleri bağırıp çağırarak ağlamazlar. Duygularını kusursuz kesim ceketlerinin, pastel tonlardaki duvarların ya da ifadesiz yüzlerinin arkasına saklarlar. Yas tutarken bile sanki bir tiyatro oyununda sırasını bekleyen oyuncular gibi mesafelidirler. Trajedi ile absürt mizah aynı koltukta yan yana oturur; en ağır kayıplar bile tek bir kuru espriyle geçiştiriliverir. Sanki hissettikleri her şeyi kontrol altında tutmaları gerekiyormuş gibi davranırlar. Oysa seyirci, bu kusursuz düzenin altında sürekli bastırılan bir kırgınlık olduğunu hisseder. Filmler ilerledikçe anlarız ki o simetrik kadrajlar yalnızca estetik bir tercih değildir; karakterlerin hayatlarına zorla kurmaya çalıştıkları düzenin görsel karşılığıdır. Dışarıda her şey yerli yerindedir, içeride ise hiçbir şey tam değildir.
Yas bile Anderson'ın dünyasında alışıldık biçimde yaşanmaz. Karakterler büyük kayıpların ardından uzun ağıtlar yakmaz; acılarını gündelik hayatın küçük ayrıntılarının arasına sıkıştırırlar. Bazen bir bakış, yarım kalmış bir cümle ya da eski bir fotoğrafa birkaç saniye fazla bakmaları, sayfalarca diyalogdan daha fazla şey anlatır. Seyirciye duygunun kendisi değil, yankısı gösterilir. Bu nedenle trajedi ile absürt mizah aynı masada oturabilir. Bir cenaze sahnesinin hemen ardından tuhaf bir diyalog başlayabilir, derin bir kırgınlığın ortasında beklenmedik derecede komik bir ayrıntı beliriverir. Anderson, mizahı acının karşıtı olarak kullanmaz; tam tersine, insanların acıyla baş edebilme biçimi olarak görür. Hayatın en ağır anlarında bile gülünç bir ayrıntının var olabileceğini hatırlatır.
Belki de bu
yüzden Wes Anderson'ın filmlerinde asıl hareket olaylarda değil, karakterlerin
iç dünyasında yaşanır. Dışarıdan bakıldığında çok az şey değişmiş gibi görünür.
Ama filmin sonunda aynı insanlar, küçücük bir yüzleşmeyle, söylenmiş tek bir
cümleyle ya da gecikmiş bir sarılmayla içlerinde yıllardır taşıdıkları yükün
bir kısmını bırakmayı başarırlar. Anderson'ın sineması tam da bu küçük duygusal
değişimlerin peşindedir; büyük patlamaların değil, sessiz iyileşmelerin
sinemasıdır.
The Royal Tenenbaums’un melankolik koridorlarından The Grand Budapest Hotel’in pembe masalına, oradan da Asteroid City’nin tozlu yalnızlığına kadar Anderson’ın yaptığı şey tek bir duygu evreninin haritasını genişletmektir. Kimileri bunu yönetmenin kendi etrafında dönüp durması, bir nevi görsel tembellik olarak okuyabilir. Oysa bu bir kendini tekrar değil, bir sığınak inşasıdır. Anderson'a yöneltilen en yaygın eleştirilerden biri de tam burada başlar. Bir noktadan sonra her filmin aynı estetik reçeteyi izlediği, simetrik kadrajların, pastel renklerin, eksantrik karakterlerin ve benzer duygusal çatışmaların birbirini tekrar ettiği söylenebilir. Bu kadar baskın bir görsel kimlik, zaman zaman hikâyenin önüne geçer; seyirci yeni bir dünyayla değil, daha önce ziyaret ettiği bir evrenin farklı bir odasıyla karşılaşıyormuş hissine kapılabilir. Güçlü bir üslup, aynı zamanda yönetmenin en büyük sınavıdır. Çünkü bir süre sonra imza, kolayca formüle dönüşebilir.
Anderson,
bizi filmlerinin sürprizleriyle şaşırtmak istemez. Bizi; çocukluk yaralarının,
hiç kurulamamış bağların ve bağışlanma arayışının o çok iyi bildiğimiz, tanıdık
ve şefkatli atmosferine davet eder. Ve biz de o simetrik kadrajların tam
ortasına oturup, aynı duygusal evrenin bu kez neresine dokunacağını bekleriz.
@detaycılarkulubu - Selçuk Tuna

Teşekkürler, kalemine sağlık...👏👏👏
YanıtlaSil