Çıkmaz Sokak




Bahar, kahvesinden bir yudum alırken laptopunun ekranındaki "Ataerkil Hegemonya ve Gündelik Dil" başlıklı makalesini düzenliyordu. Tam o sırada mutfaktan Tolga’nın sesi yükseldi:

"Hayatım, şu bizim beyaz gömleklerin 'manifestosu' ne zaman bitecek? Akşama halı saha var da, kırışık çıkmayayım çocukların karşısına." Bahar derin bir nefes aldı. Gözlerini kapatıp içinden yüze kadar saymaya çalıştı ama ancak yediye kadar dayanabildi.

"Tolga," dedi, sesindeki her kelimeyi birer akademik tez gibi vurgulayarak. "Gömleklerin 'bizim' değil, senin. Ayrıca ütü yapmak biyolojik olarak X kromozomuna kodlanmış bir görev değil. Toplumsal cinsiyet rollerinin ev içi emeği sömürmesine izin vermeyeceğimi defalarca konuştuk." 

Tolga kapı eşiğine yaslandı. Üzerinde çizgili eşofman altı, ayağında beyaz çoraplar vardı. Kafasını hafifçe yana eğip gülümsedi. "Gözünü seveyim Bahar, iki dakika ütü bas dedik, yine devrim başlattın. Tamam, kapitalizmin oyunu diyorsan ütülemem. Ama maça kırışık gidersem rezil olurum, onu bil."

Bahar, laptopunun başında makalesine son noktayı koyarken, gözü mutfak tezgahında biriken bulaşıklara takıldı. Tolga, salonda arkaya yaslanmış, bir eli eşofmanının içinde, televizyonda "Derin Futbol" izliyordu. "Tolga," dedi Bahar, sesini tam bir sendika temsilcisi tonuna ayarlayarak. "Bulaşık sırası sendedir diye umut ediyorum. Zira bu evdeki görünmez emeğin yüzde seksenini ben sırtlanıyorum.”

Tolga kafasını bile çevirmeden cevap verdi:

"Aşkım, reklam arasında hallederim. Hem sömürü diyorsun da, geçen günkü organik pazara harcadığın beş bin lirayı kim ödedi? Ben o parayı kazanmak için şantiyede müteahhitle 'iletişimsel şiddetin' kralını yaşıyorum, gıkım çıkıyor mu? Al gülüm, ver gülüm. Sen bulaşığı yıka, ben faturayı ödeyeyim. Mis gibi takas ekonomisi işte."

Bahar donakaldı. Tolga’nın bu sığ, bakkal mantığıyla harmanlanmış argümanına karşı verecek teorik bir cevabı vardı elbet. Ne yapacağını, bu adamla bu hayatı nasıl tüketeceğini gerçekten bilmiyordu. İçinde bir yerlerde haklı olduğunu biliyordu ama bunu savunma biçimi, evi bir aşk yuvasından ziyade Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Mahkemesi’ne çeviriyordu.


Tolga Hesap Ödüyor

İlişkilerinin altıncı ayıydı ve arkadaş çevreleri hâlâ bu ikilinin nasıl yan yana gelebildiğini çözmeye çalışıyordu. İlk buluşmalarında Bahar, "Hesabı alman, senin benim üzerimde ekonomik bir tahakküm kurma çabandır, bunu reddediyorum," diyerek hesabı yarı yarıya ödemek için garsonla kavga etmişti. Tolga ise garsona gizlice göz kırpıp, "Kardeşim sen karttan çek ama bendekinden iki katı çek, yengeye çaktırma," diyerek durumu kendi usulünce "kurtarmıştı".

Bahar için karşısında, toksik erkekliğin adeta yerli ve milli bir prototipi duruyordu. Tolga ise Bahar’ı "Biraz fazla kitap okumuş ama özünde iyi kız" diye tanımlıyordu. Bahar’ın zihninde Tolga, yüzyıllardır süregelen patriyarkanın, coğrafi işaretli ve tescilli bir numunesiydi. O gün, Tolga’nın attığı o yarım gülüşte ve "yengeye çaktırma" hamlesinde, toksik erkekliğin o sarsılmaz, kendinden emin genetiğini görmüştü. Bahar’a göre Tolga; sokakta racon kesen, evde anasından gördüğü konforu arayan, kahvehanede dünyayı kurtarıp evde çorabını ters çıkaran o kitlesel "Anadolu Erkeği" mitinin cisimleşmiş haliydi. Onun dünyasında erkeklik; sorgulanmayan bir hak, her krizi "hallederiz yeğenim" konforuyla çözen bir vurdumduymazlık ve kadını koruma raddesinde severken bile aslında onu mülkleştiren bir görünmez hapishaneydi. Tolga, Bahar için incelenmesi gereken, antropolojik bir vakaydı; her hareketiyle sistemin ekmeğine yağ süren, ayrıcalıklarının farkında bile olmayacak kadar "ayrıcalıklı" yetiştirilmiş bir prototipti.

Tolga’nın gözünde ise Bahar, "aslında çok güzel kızdı ama işte kafası biraz fuzuli işlerle doluydu." Tolga, Bahar’ın o hararetli manifestolarını, attığı sloganları ve masaya vurduğu teorileri, tıpkı ergenlikte geçirilen bir sivilce dönemi ya da heves edilmiş bir hobi gibi görüyordu. Ona göre Bahar’ın dünyası; okul sıralarında, klimalı amfilerde ve batılı kitaplarda icat edilmiş, hayatın gerçek sertliğine çarptığında tuzla buz olacak yapay bir fanteziydi. Tolga’nın büyüdüğü dünyada hayat netti: faturalar ödenmeli, ev geçindirilmeli, erkek dediğin kadının arkasında dağ gibi durmalıydı. Bahar’ın bu netliği "tahakküm" ve "rol dayatması" diyerek karmaşıklaştırmasını, sadece "fazla okumaktan devreleri yakmak" olarak açıklıyordu. "Özünde iyi kız"dı işte; hırsızlık yapmıyor, yalan söylemiyor, namusuyla yaşıyordu ama işte şu "izm"leri ve yabancı kelimeleri bırakıp hayatın tadını çıkarmayı bir türlü beceremiyordu.

Bahar, her gün eril dünyanın dilsel ve fiziksel şiddetine karşı barikat kurmaya çalışırken; Tolga, o barikatın arkasında mangal yakıp "Bahar bak kanat yaptım, ye de kendine gel" diyebilecek kadar bu savaşa yabancıydı. İki farklı dünyanın insanıydılar: Biri dünyayı adalet terazisinde eritip yeniden kurmak isteyen dogmatik bir idealist, diğeri ise kurulmuş bu bozuk dünyada paçayı kurtarmaya çalışan pragmatik bir realizm abidesi. Şiddetli bir fikri yarılmanın tam ortasında, birbirlerini hem en ağır kelimelerle yaftalıyor hem de o yaftaların arkasındaki tanıdık konfora sığınıyorlardı.

Tolga’nın zihninde dünya, Bahar’ın o kalın kitaplarında anlattığı kadar karmaşık, şifreli ve tehlikeli bir yer değildi. Tolga için hayatın formülü son derece basitti: Sabah kalkılır, işe gidilir, o şantiyedeki veya ofisteki heriflerin ağız kokusu çekilir, eve ekmek getirilir ve akşam da dışarıdaki o vahşi curcunadan sonra bir parça huzur aranır. Erkeklik, Bahar’ın iddia ettiği gibi "tarihsel bir sömürü mekanizması" veya "laboratuvarda üretilmiş bir suç" değil; Tolga’nın omzuna daha bıyığı yeni terlerken yüklenmiş, kaçamayacağı bir sorumluluk hırkasıydı. "Erkek adam ağlamaz", "Erkek adam evini geçindirir", "Erkek adam sevdiğini korur" diyerek büyütülmüştü. Bu kodlar onun için birer pranga veya tahakküm aracı değil, hayatın fırtınasında yolunu bulmasını sağlayan, sorgulanmaz deniz fenerleriydi.

İşte tam bu yüzden, Bahar’ın her şeyi "eril şiddet", "mikro-agresyon" ya da "mansplaining" diye etiketlemesi Tolga’yı hem çok yoruyor hem de içten içe eğlendiriyordu. Tolga, Bahar’ın bu teorik çırpınışlarını, sanayiye hiç yolu düşmemiş birinin motor arızası hakkında ahkam kesmesine benzetiyordu. Bahar’a bakınca; hayatın gerçek ve çiğ yüzünü, faturaların ağırlığını, esnafın kurnazlığını, sokağın o acımasız ve filtresiz dilini, hiç görmemiş, korunaklı bir fanusta büyümüş bir çocuk görüyordu. Bahar’ın dünyası kelimelerden inşa edilmiş sahte bir adalet sarayıydı ve Tolga bu sarayın gerçek hayatta hiçbir karşılığı olmadığını biliyordu. Örneğin Tolga, Bahar’ın gece geç saatte eve yalnız dönmesini istemediğinde bunu bir "özgürlük kısıtlaması" veya "beden politikası" olarak değil, sokağın arkasında pusuya yatmış gerçek serserilerden onu koruma içgüdüsüyle yapıyordu. İçinden, "Ben dışarıdaki herifleri biliyorum Bahar, senin o makalelerin seni karanlık sokakta korumaz" diye geçiriyordu. Ya da ilk buluşmadaki o hararetli hesap kavgası Tolga’nın gururuna dokunmuş olsa da duruma nefretle değil, şefkatle yaklaşmıştı. İçinden "Kızcağız gururlu işte, muhtaç görünmek istemiyor" demişti; çünkü bir erkeğin masada kadına hesap ödetmesi, Tolga’nın büyüdüğü mahallede "bireyselliğe saygı" değil, düpedüz "hayırsızlık ve cimrilik" demekti. O, sistemin sömürüsünü değil, kendi şerefini ve raconunu düşünüyordu.

Tolga’nın gözündeki o "özünde iyi kız" kriteri de tam olarak buradan geliyordu. Bahar, tüm bu ideolojik barikatların ve hırçın sloganların altında aslında şefkatli, dürüst ve güvenilir biriydi. Yani "evlenilecek kadındı." Sadece kafası, o derneklerdeki, panellerdeki "marjinal" arkadaşları tarafından fuzuli yere ütülenmişti. Tolga, sabırla beklerse, hayatın gerçek dertleri, geçim sıkıntısı, aile ilişkileri, gerçek hastalıklar kapıyı çaldığında Bahar’ın bu "entel dantel" işleri mecburen bırakıp hayatın gerçeğine uyum sağlayacağına inanıyordu.

Günün sonunda Tolga, Bahar’ın her cümlesinde kendisini "yargılanan bir sanık" gibi hissetmekten bıkmıştı. Sevginin, her hareketi sosyolojik bir süzgeçten geçirerek yaşanamayacağını düşünüyor; bir çay doldurmanın, bir maça gitmenin ya da bir kadına "güzelim" demenin altında hep bir art niyet aranmasını bu ilişkinin asıl bozukluğu olarak görüyordu. Bahar dünyayı kurtarmak istiyordu, Tolga ise sadece o akşamki huzuru kurtarma derdindeydi; ama ikisi de kendi doğrusuna o kadar kilitlenmişti ki, birbirlerini sevmeyi bile bir güç savaşına dönüştürmüşlerdi.

Pazar sabahları bu evde adeta bir ideolojik savaş alanıydı. Bahar, avokadolu tostunu tabağına koyup masaya oturdu. Tolga ise ekmeğin köşesini koparıp doğrudan menemene banıyordu. "Bahar, kurban olayım, şu yeşil ezmeyi yemeyi bırak artık. Timsah pisliği gibi duruyor. Bak mis gibi menemen yaptım, gel bandır." "Tolga, o 'yeşil ezme' adil ticaret ürünü bir süper gıda. Ayrıca senin o menemene ekmek banma eylemin, feodal sofraların sofrada hiyerarşi yaratma dürtüsünün bilinçaltı bir yansıması."

"Vallahi ben bilmem feodal meodal. Ben soğanı kırar, ekmeği banarım. Hem bak, senin o adil ticaret dediğin avokadoları Meksika’da karteller topluyormuş. Benim yumurtayı ise mahalledeki bakkal Yaşar abi getirdi. Hangimiz daha halkçıyız şimdi?"

Bahar donakaldı. Tolga’nın haklılık payı olması canını o kadar sıktı ki, sinirden avokadosuna biraz daha limon sıktı.



Bahar Dışarı Çıkıyor

Bir akşam Bahar, arkadaşlarıyla dışarı çıkmak için hazırlandı. Sırtı tamamen açık, şık bir bluz giymişti. Tolga salonda oturmuş, televizyonda özetleri izliyordu. Bahar’ı görünce gözleri kısıldı.

"Bahar, arkası nerede bunun? Kumaş mı yetmedi?"

Bahar, çantasını alırken arkasına döndü:

"Tolga, bu benim bedenim ve benim kararım. Beden politikaları üzerinde eril bir denetim mekanizması kurmana izin vermem. Kıskançlık, mülkiyetçi kapitalist sistemin insan ilişkilerine dayattığı bir hastalıktır."

Tolga ayağa kalktı, Bahar’ın yanına geldi. Yüzünde o klasik, babacan ifade vardı.

"Ne kıskançlığı aşkım, estafurullah. Benimki mülkiyetten değil. Şimdi dışarıda hava serindir, rüzgar yer üşütürsün. Gaz yapar sonra, bütün gece karnım ağrıyor diye başımın etini yersin. Al şu hırkayı üzerine, koridorda giyersin."

Bahar, ataerkil sansürü "sağlık koruyuculuğu" kılıfıyla satan bu deha karşısında ne diyeceğini bilemedi. Hırkayı öfkeyle elinden aldı.

Gece eve döndüklerinde ikisi de yorgundu. Bahar mutfağa su içmeye gittiğinde, Tolga’nın salondaki sehpaya ayaklarını uzatmış, bir yandan da telefondan kadın hakları yürüyüşü haberlerine baktığını gördü.

"Ne bakıyorsun?" diye sordu Bahar, sesini yumuşatmaya çalışarak.

"Hiç," dedi Tolga, telefonu kapatıp. "Sizin çocukları gördüm haberlerde. Gaz yemişler yine. Sinirlendim. Polise diyorum yani, ne sıkıyorsun o kadar gazı? Kadınlar hak aramaya çıkmış işte."

Bahar şaşırmıştı. İçinden "İşte bu! Bilinç yükseltme seanslarım işe yarıyor" diye geçirdi. Tam Tolga’yı öpmek için eğilmişti ki, Tolga cümlesini tamamladı:

"Yalnız senin o arkadaşın eylemde 'Kocam değil misin, mecbur muymuşum?' yazılı pankart açmış. Ayıp valla Bahar. Adam evlenmiş, yuva kurmuş, düzenini kurmuş. Mecbur tabii, ne demek mecbur değilim?"

Tolga'nın bu sözü, Bahar’ın üstenci ve fildişi kuleden bakan teorik dünyasını tam ortasından ikiye bölmüştü. İkisi de haklı olmaya o kadar odaklanmıştı ki, aralarındaki ilişki çoktan iki avukatın birbirini bitirme davasına dönmüştü. Bahar derin bir iç çekti. laptopunu açtı, "Ataerkil Zihniyetin Evrimsel Bağışıklığı" adlı yeni bir yazı taslağı oluşturdu. Tolga ise televizyonun kumandasına uzanırken mırıldandı:

"Hayatım, yazı bitince bir çay koyarsın artık, hararetimi alsın."


Doğum Günü

Bahar’ın doğum gününde Tolga, ona büyük bir sürpriz yapmıştı: Mahallenin kuyumcusundan aldığı, üzerinde kocaman bir sonsuzluk işareti olan altın bir kolye. Bahar kutuyu açtığında yüzü kireç gibi oldu.

"Tolga... Bu ne? Sonsuzluk işareti mi? Sen benim bir birey olarak zamansal ve mekansal özgürlüğümü bu sembolle kısıtlamak, beni sonsuza kadar bu ilişki kalıbına hapsetmek mi istiyorsun? Bu çok ağır bir mülkiyet iddiasıdır." "Ya ne alakası var Bahar? Kuyumcu Serkan abi 'Aşkım sonsuz demek, kadınlar bayılır' dedi, iki maaş yatırdım ben buna. Sen kalkmış bana 'mekansal özgürlük' diyorsun. Beğenmediysen söyle, gider çeyrek altın alırım, kenara atarız."

"Anlamıyorsun! Sen benim varoluşsal estetiğimi metalaştırıyorsun!"

"Vallahi Bahar, sen de beni insanlıktan çıkarıyorsun. Bir hediye aldık, yine kapitalizmin ajanı olduk iyi mi? takmıyorsan takma."

Tolga kolyeyi masaya fırlatıp televizyonun karşısına geçti. Bahar kolyeye baktı, sonra Tolga’ya baktı. Kendini o kadar haklı bir rasyonaliteye kilitlemişti ki, Tolga’nın içten sevgisini kabul etmek bile onun için bir "ideolojik taviz" haline gelmişti. 

Gecenin bir yarısı yatakta sırt sırta vermiş yatıyorlardı. Aralarında, aşılması imkansız bir ideolojik sınır kapısı vardı. Bahar karanlığa bakarken düşündü: Bu adamla evlense, düğünde halay çekmeyi "feodal bir ritüel" diye protesto ederdi; Tolga ise takılan altınları kapkaççı gibi cebe indirmeyi "ailenin ekonomik sürdürülebilirliği" diye savunurdu. Birlikte olamıyorlardı çünkü dilleri, dünyaları, hatta haklılık tanımları bile birbirini yok etmek üzerine kuruluydu. Tolga uykusunda arkasını dönüp kolunu Bahar’ın beline attı. Ağır, sahiplenici, klasik bir koca kolu. Bahar, o kolu üzerinden atıp "Bedenim üzerindeki rızasız alan ihlali" diye bağırmakla, o sıcaklığa teslim olup "Neyse, yarın protesto ederim" demek arasında sıkışıp kaldı.

Sonunda hiçbir şey yapmadı. Çünkü bu ilişkide her iki taraf da kendi doğrusunun hapishanesinde gönüllü birer mahkumdu.

 

 

@detaycılarkulubu - Selçuk Tuna

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Yalnızlığın, Deliliğin ve Kimliğin Çözülüşü

Bir Saatin İçindeki Yedi Yıl

"Belki Düzelir" Tuzağı: Umudun Erteleyici Gücü