Bir Kadının Hayal Treni: Melankoli, Işıklar ve Yanık Mısır Kokusu Arasında
🎡 WONDER WHEEL — Bir Kadının Hayal Treni:
Melankoli, Işıklar ve Yanık Mısır Kokusu Arasında
Coney Island, çocukluğun, hayalin, kaçışın ve çürümenin aynı anda bulunduğu bir yer: dışarıdan renkli, içeriden yıkık. Tıpkı karakterlerin iç dünyası gibi. Allen burada sahicilik ve yapaylık arasındaki çizgiyi bilinçli biçimde bulanıklaştırır. Her şey bir eğlence gibi görünür, ama aslında herkes kendi trajedisinin tiyatrosunu oynamaktadır. “Wonder Wheel”, Allen’ın klasik döneminden farklı olarak kadın portresi olarak psikolojik bir filmdir. Karakterlerin geçmişte yaşadıkları (kaybedilmiş hayaller, travmalar) bugünlerini doğrudan şekillendirir. Bu, filmde kaderci bir ton oluşturur: Geçmiş kaçınılmaz olarak tekrarlanır.
Yoksa duygularımızın dekorunda mı dolanıyoruz?
O eski lunapark hâlâ dönüyor. Pembe pamuk şekerlerin altından geçmişin tozlu melodileri sızıyor. Lunaparkın dönen çarkı hem gerçek anlamıyla dönme dolap hem de metaforik olarak hayatın tekrarı ve kaçınılmazlığı etrafında örülmüş bir trajediyi sahneler.
İnsanlar bu çarkta dönüp durur ama
hiçbir yere varamazlar. Allen, kaderi bir “sahne dekoru” gibi kurar: aynı
hatalar tekrar eder. “Wonder Wheel”, tutkunun nasıl
hem canlandırıcı hem yok edici olabileceğini; insan arzularının, geçmişin
ağırlığı altında nasıl mutlak trajediye dönüştüğünü; ve tiyatral bir dünyada
gerçeğin yapaylıkla, umutların yıkımla nasıl iç içe geçtiğini anlatır. Film,
bireysel felaketleri bir eğlence mekânının sahne şovuna dönüştürerek kişisel trajedinin kitle
tüketimine maruz bırakılmasını da irdeler. Coney Island’daki Wonder Wheel, filmin en bariz ama en derin metaforudur. İnsan
ilişkileri bu dönme dolap gibidir: tutku yükselir, pişmanlık alçalır, umut
tekrar başlar. İnsan varoluşu, sanki aynı hatayı sonsuz kez farklı
sebeplerle yapmaktır.
Ginny karakteri, Blanche DuBois arketipinin modern bir yansımasıdır. Orta yaş bunalımı, gençliğe tutunma arzusu, hayal ile gerçek arasındaki sınırın erimesi, tutkudan doğan yıkıcılık... Ginny’nin Mickey’ye duyduğu arzu aslında geçmişine, kaybettiği gençliğine duyduğu özlemdir. Mickey’nin gözünde genç, güzel ve arzulanan olmayı ister; ama o arzu dolu bakış kaybolunca kendi kimliği de çözülür. Ginny’nin tutkusu onu hayata bağlamaz; tam tersine, onu gerçeklikten koparır ve yıkıma iter.
Ben artık sahnede değilim, yerimi o aldı.
Kadın, hem arzunun nesnesi hem de suçluluk kaynağı olur; kıskançlık ise iki duygunun kesiştiği acı noktadır. Ginny’nin suçluluğu da öyledir: yanlış yaptığı için değil, yaptığı şeyi dışarıdan görebildiği için hisseder. Bir sahnede, aynaya bakarken yüzündeki makyajı tazeler. Bu, hem bir “kadınlık ritüeli” hem de bir “mahkeme sahnesi”dir. Kendini yargılar, ama aynı anda cezayı da kendisi verir. Mickey’le yaşadığı yasak ilişkiyi sürdürürken, içten içe sonunun geleceğini bilir. Yine de sahneden inmez.
Yanlış yaptım demez Ginny.
Bunu yapmasaydım kim olacaktım? der.
Filmin sonundaki makyaj sahnesi, işte
bu sıkışmışlığın zirvesidir. Ginny “oyun oynamayı” bıraksa var olamayacak kadar
kırılgandır. Onun arzusu yalnızca Mickey’ye duyduğu cinsel çekim değil; aynı
zamanda yeniden “fark edilme”, “izlenme”, “beğenilme” arzusudur. Mickey bir
cankurtarandan çok bir seyircidir onun için. Yıllardır kimsenin
bakmadığı bir oyuncu gibi, onun gözlerinde yeniden parladığını hisseder. Ama
trajedi tam burada başlar: Mickey sahneyi anlık bir yaz güneşi gibi aydınlatır,
sonra başka birine döner. Ginny bu ışığa bağımlıdır. O ışık
söndüğünde, gerçek hayatın loşluğu dayanılmaz hale gelir. Tutkusu gençliğe
dönüş değil, gençlik rolünü yeniden canlandırma isteğidir. Bu açıdan Blanche
DuBois’e yakın bir arketiptir: incinmiş gurur, gerçeği romantize etme,
gerçeği çarpıtma eğilimi.
Herkes kendi
hikâyesinin yazarı olduğunu sanır, ama aslında hepimiz birbirimizin sahnesinde
figüranız.
Ginny, gençliğini ve kaçırdığı
olasılıkları kıskanır. Carolina yalnızca genç bir kadın değil; Ginny’nin artık
olamayacağı her şeydir: umut dolu, taze, dürüst, başı dik. Bu yüzden Ginny’nin
kıskançlığı bir “dış tehdit” değil, kendine yönelmiş bir nefretin yansımasıdır.
Mickey’nin Carolina’yı sevmesi, onun içindeki yaşlanmayı, sönüşü, çaresizliği
gözlerine sokar. Carolina, Coney Island’ın tuzlu rüzgârında adeta “tehlikeli bir parfüm” gibi
dolaşır. O gelince, zaten sallanmakta olan ailenin dengesi devrilir.
Ginny’nin artık, gerçek bir hayat yerine oynadığı hayatın provasını sürdürmekten başka bir çaresi kalmaz. Gençlik hayallerinden kopuş,
orta yaş yalnızlığı onun eylemlerinin arka planını oluşturuyor.
Suçu, bir başkasını aldatmak değil kendi gençliğini arzulamaktır.
Mickey, onun için bir erkekten çok “yeniden başlama” yanılsamasıdır. Makyaj sahnesinde yüzüne vuran kırmızı ışık,
günahın değil, farkındalığın ışığıdır. O an, bir oyuncu olarak değil, kendi
hayatının seyircisi olarak donakalır.
Mickey yazarlık hayali kuran, entelektüel görünmeye çalışan bir cankurtarandır. Mickey, dördüncü duvarı yıkarak bize dönüp konuşmaya başlar: “Ben bu hikâyenin kahramanıyım.” Ama Woody Allen’ın evreninde kahraman yoktur, sadece hata yapan insanlar vardır. O da herkes gibi bir maske takar. Allen’ın erkek karakterleri gibi nevrotik, kendini kandıran, ama dürüst görünmeye çalışan bir adamdır. Anlatıcı olarak konumlanması filmin teatralitesini arttırır; ama onun bakış açısı da güvenilmezdir çünkü genç, çelişkili arzularla doludur. Mickey’nin Carolina’ya yönelmesi, Ginny’ye yönelik cazibesinin hem masum hem bencil kökenlerini açığa çıkarır. Mickey, dürtüsel ve narsist bir genç olarak trajedinin katalizörü olur. Ginny, gençliğinde yaptığı hatayı şimdi Mickey’le yeniden yapar: Birini, kendisinin sahnesine ait zanneder. Allen sineması, kadın karakterler aracılığıyla daima suçluluk–arzu–varoluş üçgenini araştırır. Ginny bir kadın olarak arzuladığı şeye ulaşmak ister; ama aynı anda arzusundan utanç duyar. Winslet’in yüzünde bu çelişki belirgin şekilde okunur: Ne zaman sevse, aynı anda kendini mahkûm eder.
-Gerçeğe dayanamam, ışığın altında güzelliğim kayboluyor.
-Evet Blanche,
ama o ışık olmadan da hikâye olmazdı.
Woody Allen karakterleri yanlış yaptıklarını bilirler; ama mesele bunu düzeltmek değil, bu yanlışla nasıl yaşanacağını bulmaktır. Ve aşk, bir Shakespeare trajedisinin Brooklyn sürümü gibidir: ışıkla boyanmış bir çürümüşlük, umutla sarılmış bir çıkmaz sokak. Ginny’nin trajedisi ise tam da burada doğar: sahneden düşmüş ama hâlâ alkış bekleyen bir kadındır o. Ve geriye, pamuk şeker kokan bir melankoli kalır. Wonder Wheel, Allen’ın yaşlılık döneminde çektiği ama gençliğin sahte parıltısını konu alan bir filmdir. Tıpkı bir Venedik maskesi gibi: dışı renkli, içi boş. Ama o boşlukta insanı en çok çarpan şey, sahiciliğin imkânsızlığıdır.
@detaycilarkulubu - Selçuk TUNA

Yorumlar
Yorum Gönder