Kimse “yanlış” film sevmez; her tercih, kişinin kendi içsel manzarasının izdüşümüdür.

 

        

Kimse “yanlış” film sevmez; her tercih, kişinin kendi içsel manzarasının izdüşümüdür.
Sinemayı anlamak, yalnızca görüntülere bakmak değil; o görüntülerle düşünmeyi öğrenmektir. Ancak bu öğrenme bir anda gerçekleşmez. Sinema zevki, tıpkı insan bilincinin gelişimi gibi, katmanlı ve dönüşen bir süreçtir.

Her izleyici, sinemaya önce kendi duygusal, kültürel ve psikolojik donanımıyla yaklaşır. Dolayısıyla “amatör bir filmi bile çok iyi bulmak” bir eksiklik değil, estetik yolculuğun doğal başlangıç noktasıdır. Eğer biri amatör bir filmi “harika” buluyorsa, o kişide sinemaya dair duygusal bir açıklık vardır; ama bu açıklık estetik ölçütlerle henüz işlenmemiştir.

Örneğin birisi Beau is Afraid’i saçma bulabilir; bir diğeri onu modern varoluşsal korkunun grotesk bir temsili olarak görebilir. Her iki görüş de değerlidir, yeter ki film, düşünmeye zemin hazırlasın. Dolayısıyla sinemayı beğeni alanından düşünce alanına taşımak gerekir. İyi film, herkese hitap eden değil, herkesi düşündüren filmdir.

Kimse Tarkovski ile başlamaz. Sinema zevki bir dönüşüm sürecidir. İzleyici, önce hikâye arar, sonra görüntüdeki anlamı fark eder, en sonunda sessizlikteki duyguyu duymaya başlar. Bu nedenle biri “her filmi iyi” buluyorsa, aslında sinemayla henüz masum bir ilişkisi vardır. Bu masumiyetin bozulması değil, olgunlaşması gerekir.

Birçok insan sinemaya önce hikâyenin, duygunun ve oyunculuğun gücüyle bağlanır. Bu dönemde film, izleyici için bir yansıma alanıdır. Kahramanla özdeşleşmek, dramatik anlarda duygulanmak, finalde bir tatmin yaşamak… Bu, sinemanın en doğrudan ama en saf düzeyidir. Amatör bir filmde bile izleyici bir duyguya dokunduğu anda, o filmi “iyi” olarak kaydeder. Çünkü o an, estetik ölçüt değil, ruhsal temas belirleyicidir. Bu masumiyet dönemi küçümsenmemelidir; çünkü her sinema sevgisi bir duygusal rezonansla başlar.

Bir noktada izleyici, yalnızca ne anlatıldığını değil, nasıl anlatıldığını da fark etmeye başlar. Kameranın hareketi, ışığın dili, kurgunun ritmi, sessizliğin sesi artık görünür olur. Seyirci, hikâyeyi değil, anlatının dilini izler. Bu aşamada “iyi film” tanımı değişir: izleyici, duygusal etkiden çok, filmin biçimsel bilincine dikkat kesilir. Bir zamanlar “yavaş” bulduğu filmler şimdi “yoğun” gelmeye başlar; bir zamanlar “anlamsız” dediği sahnelerde sembolik derinlikler keşfeder.

Sinemanın olgunluk evresi, onu bir “hikâye anlatımı” değil, bir düşünme biçimi olarak kavramaktır. Bu düzeyde film, izleyici için bir düşünce laboratuvarına dönüşür. Artık mesele olay örgüsünün nasıl sonuçlandığı değil, filmin varoluşu nasıl sorguladığıdır. Bergman, Tarkovski, Haneke, Lynch gibi yönetmenler bu düzeyde okunur. Burada “beğenmek” bile yetersiz bir kelimedir; filmle varoluşsal bir diyaloğa girmek söz konusudur. İzleyici artık seyirci değil, katılımcıdır; film yalnızca izlenen değil, birlikte düşünülen bir varlık haline gelir. Ancak tüm bu katmanlara rağmen, sinemada tek bir doğru beğeni ölçütü yoktur.

Birinin amatör bulduğu film, bir başkası için duygusal bir sığınak olabilir. Kimi insanlar estetikten ziyade hikâyeyle, kimileri düşünceyle, kimileri atmosferle bağ kurar. Bu nedenle “herkes farklı filmleri beğeniyor” durumu bir çelişki değil, sinemanın çoğulcu doğasının kanıtıdır.

Her izleyici, kendi yaşam birikimiyle, kendi yarasıyla ve kendi düş gücüyle perdedeki görüntülere bakar. Dolayısıyla herkes aslında kendi filmini izler. Sinemada zevk gelişir, dönüşür, rafineleşir; ama hiçbir zaman tamamlanmaz. Her film, yeni bir aynadır; her izleyici, kendi yansımasını görür. Bu yüzden sinema, bir “zevk sıralaması” değil, bilincin evrimidir. Kimi ilk filmlerinde duyguyu arar, kimi sonrasında biçimi, kimi ise anlamı. Ama sonunda hepsi aynı yere varır:  

Sinema, yalnızca izlenen değil, insanın kendini yeniden izlediği bir sanattır.


@detaycilarkulubu - Selçuk Tuna


Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Yalnızlığın, Deliliğin ve Kimliğin Çözülüşü

Bir Saatin İçindeki Yedi Yıl

"Belki Düzelir" Tuzağı: Umudun Erteleyici Gücü