Şiddetle sevilme arzusunu aynı yerde yaşayan bir insan hayaleti.
The Master, modern dünyanın Tanrı sonrası çağında, insanın içindeki otorite boşluğunu nasıl doldurduğuna dair bir alegoridir. Anderson’ın kamerası, insan yüzünün mikroskobik titreşimlerinde ruhsal fırtınalar yakalar. Joaquin Phoenix’in bedensel deformasyonları, insanın içsel çarpıklığının fiziksel izdüşümüdür; Philip Seymour Hoffman’ın teatral sakinliği ise uygarlığın cilasıdır. Bu iki figür arasındaki her bakış, her sessizlik, insan ruhunun bölünmüşlüğünü yankılar.
Freddie Quell, dürtüsel, bastırılmamış, hayvani yanımızdır. Lancaster Dodd (Philip Seymour Hoffman) ise akıl, düzen ve “ruhî otorite”yi temsil eder. Filmin merkezinde bu iki yönün çatışması vardır: Freddie, kaotik, arzularının tutsağı, çocukça dürtülerle yaşayan bir figür. Dodd ise disiplinli, entelektüel, ama kendi dogmasına tutunmuş bir otorite. İkisi birbirini hem çeker hem iter; çünkü biri diğerinin bastırdığı yönü taşır. Freddie, Dodd’un “içindeki bastırılmış hayvan”; Dodd ise Freddie’nin “özlem duyduğu baba figürü”dür. Paul Thomas Anderson’ın The Master filmi, modern insanın ruhsal boşluğunu, anlam arayışını ve efendilik kölelik diyalektiğini sinema tarihinin en yoğun biçimlerinden biriyle anlatan bir varoluş incelemesidir. II. Dünya Savaşı’ndan dönen Freddie Quell, uygarlığın dayattığı düzenle, kendi içindeki kaotik dürtüler arasında sıkışıp kalmış bir figürdür. O, medeniyetin dışına itilmiş, toplumla uyum kuramayan, hazla ölümü karıştıran, şiddetle sevilme arzusunu aynı yerde yaşayan bir insan hayaletidir. Lancaster Dodd’la karşılaştığında, aslında kendi içindeki “efendi”yle karşılaşır. Dodd’un temsil ettiği şey yalnızca karizmatik bir liderlik değil; aynı zamanda insanın kaosu dizginleme, kendine bir anlam ve otorite yaratma çabasıdır. Freddie’nin hayvani dürtüleriyle Dodd’un ruhsal otoritesi birbirini tamamlayan, hatta birbirini doğuran iki kutup gibi çalışır. Anderson, bu iki karakteri aynı ruhun iki yarısı gibi gösterir: biri bastırılmış dürtü, diğeri bastıran bilinçtir.
Filmdeki her
sahne, görünürde bir olay anlatmaz, daha çok bir ruh halinin izdüşümüdür. Gemi
sahneleri, insanın bilinçdışıyla yaptığı o bitmeyen yolculuğu simgeler. Deniz,
bilincin altında sürekli hareket eden, şekil değiştiren, tanımlanamaz bir madde
gibi akar. Dodd’un “The Cause” adını verdiği öğreti, aslında bu denize anlam
kazandırma çabasıdır. O, insanın geçmişini yeniden yazabileceğine, acıyı
kontrol altına alabileceğine inanır. Fakat bu inanç, tıpkı modern dünyanın
kendisi gibi bir tür yanılsamadır: kaosu kontrol etmeye çalışırken, kaosu
yeniden üretir. Freddie’nin içindeki öfke, içgüdü, cinsellik ve ölüm arzusu,
Dodd’un kurmaya çalıştığı düzenin altını sürekli oyar. Bu yüzden birbirlerini
hem cezbeden hem yok eden iki kutup gibi bir ilişki sürdürürler.
Anderson, bu
ilişkinin doğasını anlatırken hiçbir zaman açık bir yönelim göstermez. Dodd ne
tamamen sahtekârdır, ne de Freddie tamamen masum. Her biri, diğerinin
eksikliğini tamamlayan bir ruh parçasıdır. Dodd, Freddie’ye bakarken kendi
içindeki bastırılmış dürtüyü, Freddie ise Dodd’a bakarken özlemini duyduğu baba
figürünü görür. Film boyunca aralarındaki ilişki hem bir inisiyasyon sürecine,
hem de bir aşk ilişkisine benzer biçimde gelişir. Ancak bu ilişki, hiçbir zaman
bir bütünlüğe ulaşmaz.
The
Master, bu
bölünmüşlüğün filmidir. Modern insanın inançla özgürlük arasındaki çatışmasını,
bir tarikat öyküsüne sıkıştırmadan, neredeyse mitolojik bir evrensellikte ele
alır. Dodd’un öğretileri, sahte bir kurtuluş vaadidir; ama insanlar o
sahteciliğe razıdır, çünkü inanmak, hiçlikten daha dayanılabilir bir durumdur.
Anderson burada yalnızca bir inanç sistemini değil, inancın psikolojisini
gösterir. İnanmanın kendisi, bir tür bağımlılıktır. Freddie’nin içkileriyle
Dodd’un doktrini arasında fark yoktur: ikisi de ruhu uyuşturmanın iki yoludur.
Filmin
duygusal merkezinde, insanın anlamla kurduğu kırılgan ilişki vardır. Anderson,
karakterlerini yargılamaz; onları bir laboratuvarın içindeki canlılar gibi
gözlemler. Dodd’un kendine güvenli, ikna edici ses tonu bir noktadan sonra
kırılır; öğretileri sarsılmaya başladıkça sesi titrer. Çünkü o da, inandığı
şeyin bir icat olduğunu bilir. Freddie’nin vahşi dürtüleri ise asla
evcilleşmez; çünkü onun doğası saf, arıtılmamış bir içgüdüdür. Dodd’un onu
“iyileştirme” çabası, Tanrı’nın insanı “ehlileştirme” çabasının bir
alegorisidir. Ama tıpkı Tanrı’nın insanı tam olarak dizginleyememesi gibi, Dodd
da Freddie’yi kontrol edemez.
Film
ilerledikçe, aralarındaki güç ilişkisi çözülür. Dodd, Freddie’ye “Eğer bir
efendiye hizmet etmeden yaşayabiliyorsan, mutlu ol.” der. Dodd, kendi sisteminin sahte olduğunu
bilmekte ama onsuz da var olamamaktadır. Freddie ise görünüşte özgürleşir, ama
Dodd’un yöntemlerini içselleştirmiştir. Final sahnesinde, bir kadınla
birlikteyken Dodd’un seans cümlelerini tekrar eder. Bu, özgürlüğün yalnızca bir
taklit, bir yankı olduğunu gösterir. İnsan, kendi efendisinin sesini kendi
içinden tekrar eder.
Sonunda film, hiçbir çözüme varmaz. Çünkü Anderson’ın dünyasında kurtuluş yoktur, sadece farkındalık vardır. İnsan, anlam arayışını terk edemez, ama bulduğu her anlamın da geçici olduğunu bilir. The Master tam da bu paradoksun filmidir: anlam arayışının kendi içinde bir hastalık olduğunu, ama o hastalığın da bizi insan kıldığını hatırlatır. Freddie Quell denizin kenarında kaybolurken, film bize şunu söyler gibi olur: insan, özgürleşmek için efendisinden kaçsa bile, sonunda hep kendi gölgesine yakalanır.
@detaycilarkulubu - Selçuk TUNA
s.tuna@live.com



Yorumlar
Yorum Gönder