Yaratıcılığın Sessiz Çöküşü


 


Love & Mercy, sadece bir müzisyenin biyografisi değildir; Tanrı’ya dokunmak isterken yanarak düşen bir insanın hikâyesidir. Film, Brian Wilson’ın 1960’larda Pet Sounds albümünü yaratma sürecine odaklanırken, bir müzisyenin iç dünyasındaki kaosu neredeyse laboratuvar estetiğiyle işler. Paul Dano’nun Brian’ı, notalarla ve seslerle konuşan bir adamdır. Onun müziği, dünyayı anlama biçimidir. Stüdyoda duyduğu ses yankıları, bozuk ritimler ve disonanslar, hem zihninin karmaşasını hem de dâhiliğini yansıtır. Brian, bir çocuğun merakıyla evreni dinler. Denizin uğultusunda bir bas hattı, rüzgârda bir melodi, kalp atışında bir ritim duyar. Fakat bu duyma hali, bir noktadan sonra işitmenin ötesine geçer bir işkenceye dönüşür. Seslerin güzelliğiyle birlikte, onların bitmeyen gürültüsü de zihnini ele geçirir. Yönetmen, bu süreci lineer bir anlatım yerine işitsel bir deneyim olarak kurgular: seyirci, Brian’ın kafasının içindeki sesleri gerçekten “duyar”.  Özellikle Good Vibrations kayıt sahneleri, yaratıcılığın kontrolsüzlüğünü ve aynı zamanda doğurganlığını gösterir. Filmde yaratmak, bir tür kendinden geçme hâlidir  güzellik ve yıkım aynı bedende yaşar. Bir zamanlar evreni bestelemiş adam, şimdi kendi evinde konuşmasına bile izin verilmeyen bir çocuğa dönüşmüştür. Psikiyatristi Dr. Landy, onun zihninde bir tiran kurar: onu “kurtardığını” iddia ederken aslında kimliğini siler. Bu, modern çağın trajedisidir  şefkatin maskesini takmış tahakküm.

Brian Wilson (Paul Dano) için müzik, Tanrı’nın fısıltısı gibidir. Duyduğu sesler, birer melodiye dönüşür; o sesleri kaydetmek, evrenin iç düzenini anlamak gibidir. Fakat bu “ilahi frekans”, zamanla bir içsel kaosa dönüşür. Aynı sesler, artık ona emirler vermeye, tehditler fısıldamaya başlar. Yaratıcılığın başlangıç noktası, Tanrı’nın bir nefesi gibiyken; sonrası aklın içinde patlayan bir yankıya dönüşür. Bu, Nietzsche’nin “Eğer uzun süre uçuruma bakarsan, uçurum da sana bakar” sözünün sinemadaki karşılığıdır. Wilson, müziğe baktıkça kendi uçurumunu görür ve sonunda müzik, onu yutmaya başlar.

Dâhi bir sanatçının yaptığı şey, düzeni bozmak ve anlamı yeniden kurmaktır. Wilson’ın Pet Sounds albümü, o dönemin tüm pop kalıplarını yıkan, modernist bir yapıttır. Fakat yaratıcı zihin, anlamı yeniden inşa ederken aynı zamanda gerçekliği de parçalar. Çünkü her devrim, bir tür iç patlama ister. Film, bu patlamayı sessizlik ve disonans üzerinden verir: Brian’ın stüdyosundaki sesler, bir noktadan sonra onun zihninin dışa vurumu olur. Yani “müzik” artık yalnızca dış dünyanın sesi değil, aklın iç mekânıdır. Bu anlamda Love & Mercy, yaratıcılığın “psikolojik değil ontolojik bir risk” olduğunu söyler:
Yaratmak, bazen varlığını kaybetme pahasına olur.

Filmde Melinda (Elizabeth Banks), bir “aşk figürü” olmanın ötesindedir. O, Wilson’ın deliliğe gömülmüş zihnine uzanan gerçeklik elidir. Dr. Eugene Landy’nin manipülatif kontrolü altında yaşayan yaşlı Wilson (John Cusack), artık kendi benliğini kaybetmiştir. Melinda, ona duyulmamış bir sessizlik getirir. Bu sessizlik, film boyunca yankılanan bir metafordur. Müzik, deliliği doğurmuştur; sessizlik ise iyileşmeyi getirir. Bu, Pascal’ın “İnsanın tüm ıstırabı, bir odada sessiz oturamamasından gelir” sözünü hatırlatır.
Wilson sonunda sessizliğe oturur ve işte o anda müzik yeniden anlam kazanır.

Paul Dano’nun canlandırdığı genç Brian, her şeyin içinde anlam arayan, ama anlamın ağırlığı altında ezilen bir çocuk gibidir. Gözlerinde Tanrı’yı duymaya çalışan bir müzisyen değil, Tanrı’nın sesini susturamayan bir insan vardır.

Yıllar sonra… Artık yaşlı bir Brian Wilson görürüz (John Cusack). İlaçlarla bastırılmış, denetim altında, kendi müziğinden kopmuş. Onu kontrol eden Dr. Eugene Landy, sadece bir terapist değildir; aklın üstüne çökmüş otoritenin sembolüdür. Ama sonra Melinda gelir. Sessiz, sabırlı, sıcak bir yüz. Ve ilk kez biri, Wilson’a tedaviyle değil, şefkatle yaklaşır. Melinda, onun için bir “duygusal frekans” gibidir kaotik seslerin arasına giren yumuşak bir sessizlik.

@detaycilarkulubu - Selçuk Tuna

s.tuna@live.com

 

 

 

 

 

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Yalnızlığın, Deliliğin ve Kimliğin Çözülüşü

Bir Saatin İçindeki Yedi Yıl

"Belki Düzelir" Tuzağı: Umudun Erteleyici Gücü