Kendini Kaybederek Kendini Bulmanın Hikayesi
Bir evimiz olabilir ama gerçekten orada mıyız?
Wim Wenders’in Paris, Texas (1984) filmi sinema tarihinin en derin, şiirsel ve duygusal yol filmlerinden biridir. Hikaye bir yolculuk gibi görünür, ama “Amerikan Rüyası”nın boşluğuna yapılmış bir yolculuktur. Film, travma, kayıp, suçluluk ve bağışlanma temaları etrafında döner. Travis , hiçbir yere ait olmayan, kendinden ve dünyadan kopmuş bir figürdür. Film, dört yıl boyunca ortadan kaybolduktan sonra çölde yürüyen bir adamla, Travis ile başlar. Travis, bu kopuşun simgesidir: konuşmaz, geçmişini hatırlamaz, adeta “dünyanın dışına düşmüştür. Wenders, klasik “road movie” türünü bir medeniyet eleştirisine dönüştürür. Travis konuşmaya başladığında, aslında kendisiyle konuşuyordur. Jane’in yansımasını değil, kendi suçunu, kendi geçmişini, kendi gölgesini görür. Ayna bu anlamda, kendine bakmanın dayanılmazlığıdır. Travis ve Jane birbirlerini severler, ama bu sevgi zamanla kıskançlığa, baskıya, şiddete dönüşmüştür. Yani sevgi, “sahip olma” hâline gelmiş; o yüzden yok olmuştur. Film, Amerikan kültüründe “aile” mitini ters yüz eder. Yuva, artık bir güven alanı değil, çatışma ve kaçışın merkezi olmuştur.
Wenders’in Amerika’yı bir ruhsal çöl gibi göstermesi, Avrupa kökenli bir yönetmen olarak dışarıdan bakan bir gözün tespiti gibidir. Travis, kendi iç çölünden geçerek kimliğini yeniden bulmaya çalışır. Özellikle “peep show” sahnesi, sinema tarihine geçmiş bir sahnedir: Jane ve Travis birbirlerini camın ardından görür ama gerçekten dokunamazlar. Görüntü aracılığıyla duygusal olarak büyük bir uzaklık ve çıplaklık yaşanır. Paris, Texas ismi ironiktir: coğrafi bir yerin adıdır ama film boyunca oraya hiç gidilmez. O yer bir kayıp cennet ya da hayali kimlik gibidir.
Paris, Texas”ın şiirselliği, olaylarda değil, görme biçiminde yatar. Film, bizi “hikâyeye değil, görüntüye bakmaya” davet eder. Modern insan, dünyayı yararlı nesneler toplamı olarak gören bir varlığa dönüşmüştür; bu da onu “dünyada olma” hâlinden koparır Bu film Wenders’in Amerikan mitine yönelttiği bir melankolik soruşturmadır.
İnsanın varlıkla bağının koptuğu saf boşluk. İnsanın kaybolduğu, ilişkilerin yüzeyselleştiği bir dünyada, arınma ve anlaşılma hâlâ mümkün müdür? Travis’in yürüyüşü bir “ölüm sonrası” sessizliği gibidir: Varlıkla yeniden temas kurmak için gereken o çıplak alan. Cooder’un slide gitarı ise çölün rüzgârına benzer ve kelimelerin yerine geçer. Müziğin ritmi, Travis’in yürüyüş ritmiyle örtüşür: Her notada bir pişmanlık, bir özlem, bir dinginlik vardır.
Film, “yeniden seçme”nin imkânı üzerine kuruludur. Wenders, mimariyi duygunun kabına dönüştürür. Jane’in oturduğu cam kabin, hem koruyucu bir rahim hem de bir hapishane gibidir. Yüzleşme, ancak bir yansımada mümkündür, doğrudan değil. Wenders, kamerayı seyirci gibi konumlandırarak kahramanlarını izler, yargılamaz, acele etmez. Uzun planlar, karakterlerin düşünmesini ve bizim onların iç ritmini duymamızı sağlar. Bu yavaşlık, bir tür sinema duası gibidir. Paris, Texas izleyiciyi sadece bir hikâyeye değil, kendi yalnızlığının yankısına götürür. Travis’in çölü bizim içimizdedir; Jane’in camı, hepimizin arkasında durduğu saydam duvardır.
@detaycılarkulubu - Selçuk TUNA
s.tuna@live.com

Yıllar önce dvd sini izledim.Görüntü yönetmeni gayet başarılıydı.Senin yorumlaeın da gayet ufuk açıcı, eline sağlık...👏👏👏
YanıtlaSil